سینما‌توگراف آدم تربیت می‌کند

از آغاز تا انجام. اولین سینمای عمومی در ایران توسط میرزا ابراهیم‌خان عکاسباشی در سال ۱۲۸۳ شمسی برابر با ۱۹۰۴ میلادی افتتاح شد اما اولین سالن رسمی سینمای ایران در سال ۱۳۰۵ به نام سینما ایران در تهران شکل گرفت. تا سال ۱۳۰۹ هیچ فیلم ایرانی ساخته نشد و اندک سینماهای تأسیس‌شده، فیلم‌های غربی را که در مواردی زیرنویس فارسی داشتند نمایش می‌دادند. نخستین فیلم بلند سینمایی ایران به نام «آبی و رابی» در سال ۱۳۰۹ توسط اوانس اوگانیانس ساخته شد. اولین فیلم ناطق ایرانی به نام «دختر لر» توسط اردشیر ایرانی در بمبئی کارگردانی شد. استقبالی که از این فیلم شد، مقدمات ساخت چند فیلم ایرانی دیگر را فراهم کرد. این فیلم در 30 آبان همان سال در سینما مایاک و در خیابان لاله‌زار نمایش داده شد. تغییر جو سیاسی کشور طی سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۲۷ و اعمال ممیزی شدید و مواجهه با جنگ جهانی دوم فعالیت سینمای نوپای ایران را با رکود مواجه ساخت. هرچند نباید ازنظر دور داشت که تا این دوره هنوز سینما در ایران جنبه عمومی نیافته بود و استفاده از معدود سینماهای موجود در تهران و شهرهای بزرگ، تقریباً مختص اشراف و قشرها خاصی از جامعه بود. از طرف دیگر در بین سازندگان فیلم نیز خط فکری خاصی وجود نداشت و به‌جز عبدالحسین سپنتا که به دلیل ویژگی‌های فرهنگی، عناصر ادبیات کهن ایران در ساخته‌های وی به چشم می‌خورد، در بقیه موارد فیلم‌های ساخته‌شده عمدتاً اقتباسی ناشیانه از فیلم‌های خارجی بود.

  • دهه سی:

چهارراه حوادث. تا قبل از دهه سی فیلمهایی چون «فردوسی»، «لیلی و مجنون»، «تقدیر چنین بود» فیلمهای قابل‌بحثی هستند. اما فیلمی که میتوان بیشتر بیاد آورد «چهارراه حوادث» به کارگردانی ساموئل خاچکیان با بازی ناصر ملک‌مطیعی، آرمان و ویدا قهرمانی است. از دیگر فیلمهای این دهه می‌توان به فیلمهای «شیرفروش» اسماعیل کوشان، «دستکش سفید» پرویز خطیبی، «فرشته وحشی» مهدی رئیس فیروز و «یکی بود یکی نبود» رحیم روشنیان اشاره کرد. در سال‌های بعد از ۱۳۲۲ به دلیل تأسیس چند شرکت سینمایی توسط تعدادی سرمایه‌گذار و همچنین عمومی‌تر شدن سینما در بین مردم، فعالیت‌های فیلم‌سازی گسترش یافت؛ اما متأسفانه ازآن‌جایی‌که این گسترش به درآمد و سود حاصل از سرمایه‌گذاری تولید با محصولاتی عوام‌پسند و بی‌محتوا مواجه شد، این عناصر جزو سنت رایج فیلم‌سازی این دوره گردید. اسماعیل کوشان، ساموئل خاچیکیان، هوشنگ کاووسی، فرخ غفاری فیلم‌سازان مطرح این دوره به شمار می‌آیند که از این میان اسماعیل کوشان در تثبیت جریان سینمای تجاری عامه‌پسند ایرانی موسوم به فیلم‌فارسی نقش عمده‌ای داشت.

  • دهه چهل:

تابناک و متبلور. در آغاز این دهه «فرخ غفاری» با فیلم «شب قوزی» خود را به‌عنوان یک فیلم‌ساز خلاق معرفی کرد، این فیلم با هنرمندی پری صابری اقتباسی از یکی از داستانهای هزار و یک‌شب بود، هرچند فیلم «گنج قارون» معادلات را در این دهه به هم زد تا پرفروش باشد و گیشهها را به تسخیر مردم دربیاورد اما همچنان این دهه به دلیل ظهور فیلم‌سازانی که تحصیلات آکادمیک خود را از فرنگ اخذ کرده بودند به سمت سینمایی روشنفکرانه سوق پیدا کرد. فیلم «گاو» داریوش مهرجویی به سینمای ایران جسارت داد. «گاو» نخستین بار در سال 1971 در جشنواره فیلم ونیز روی پرده رفت و در جشنوارههای کن، برلین، مسکو، لندن، لس‌آنجلس و دیگر جشنوارهها به نمایش در آمد، و در رأی‌گیری منتقدان سینمایی در سالهای 1351 و 1367 و 1378 به‌عنوان بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران برگزیده شد. اما علی‌رغم این‌که در این دهه مستندسازان خوبی همچون «کامران شیردل»، «ناصر تقوایی»، «خسرو سینایی»، «پرویز کیمیاوی» و فیلم‌سازان دیگر پا به عرصه مستندسازی گذاشته بودند و آثارماندگاری هم بجا گذاشتند و همچنین سینمای مستقل هم با «سهراب شهید ثالث»، «ابراهیم گلستان»، «عباس کیارستمی» موج نو را به سینمای ایران هدیه ‌کرد سینمای تجاری اوضاع بسامانی نداشت. در دهه چهل و پنجاه افراط دربکارگیری داستانهای شبیه به هم که معمولاً به‌صورت کلیشهای به مفاهیم خامدستانهای اشاره می‌کرد، نحوه روایت این فیلمها در پایان‌بندی‌های سرخوشانه خلاصه می‌شد و مفهوم ژانر به دلیل مشابهت داستانها با یکدیگر کاربردی نداشت. در همین دوران بود که مسعود کیمیایی با شاهکاری به نام «قیصر» مفهوم دیگری از روایت، ژانر و پایان‌بندی در سینما را که موردپسند عام و خاص باشد ارائه می‌دهد. در این دهه کارگردانهای خوش‌فکری همچون بهرام بیضایی، فریدون گله، علی حاتمی، امیر نادری، علیرضا داود نژاد، بهمن فرمان آرا کار خود را شروع می‌کنند و در دهه چهل و پنجاه به فیلمها و مستندهای موفقی همچون «پستچی» «گوزنها» «دایره مینا»، «شازده احتجاب»، «رگبار»، «نازنین» «یک اتفاق ساده»، «تهران پایتخت ایران است» «ریتم» « صادق کرده» ، «کندو» و …می‌توان اشاره نمود.

  • دهه شصت:

سینمای مهجور و پوست‌انداخته. دهه شصت به سینمای پس از انقلاب معروف است، قوانین جدید اعمال‌شده بر سینمای ایران باعث بروز خلاقیتهای داستانی و بصری در فیلمها و ظهور شمایلهای ماندگار گردیده است. در ابتدای این دهه فیلمهایی چون «حاجی واشنگتن»، «جعفرخان از فرنگ برگشته»، «مرگ یزدگرد» با بداعت فرمالیستی که برگرفته از ادغام هنر نمایش و سینماست توسط علی حاتمی و بهرام بیضایی رقم می‌خورد، کانون پرورش فکری کودکان که از سال 1348 کار خود را شروع کرده بود در این دهه با هنرنمایی عباس کیارستمی و اثر تحسین‌شده‌ی «خانه دوست کجاست؟» پیش می‌رود تا یکی دیگر از پیشگامان شاخص سینمای کودک و نوجوان فیلمی ماندگار را درویترین افتخارات سینمای ایران جانمایی کند. در این دهه فیلمهایی با درونمایه سینمای ملی به چشم می‌خورد و «کمال‌الملک»، «شیر سنگی» و فیلم ماندگار «مادر» ساخته‌شده‌اند. از طرفی هم باید از مدرنهای سینمای ایران نام ببریم «بای‌سیکل‌ران» به کارگردانی محسن مخملباف یک درام منحصربه‌فرد با فیلم‌نامه‌ای صاحب سبک است. چراکه صاحب اثر درزمانی به سراغ یک موضوع در سینمای ایران می‌رود که هنوز برای سینمای و جامعه چندان برجسته نیست. «کلوزآپ» (۱۳۶۸) به کارگردانی «عباس کیارستمی» با بازی «حسین سبزیان» فیلمی درام که شبیه مستند بود اما در حقیقت فقط بُعد رئال پررنگی بر اساس یک داستان واقعی داشت و فیلم تحسین‌شده «هامون» (۱۳۶۹) به کارگردانی داریوش مهرجویی یک روایت روشنفکری از زمانه‌ای است که مفاهیم در انتهای یک دهه و در زمانه‌شان درحالی‌که در حال فروپاشی‌اند را به تصویر می‌کشد. دهه شصت دهه بسیار پرباری برای سینمای ایران است. فیلمهای «اجاره‌نشین‌ها»، «سرب»، «ناخدا خورشید» «دزد عروسک‌ها»، «شب بیست و نهم»، «در آرزوی ازدواج» و … این دهه را تکرارنشدنی کرده‌اند.

  • دهه هفتاد:

جنگ سینما را تعطیل نکرد. در طی دهه شصت و درگیر شدن ایران در جنگی کاملاً تحمیلی و دفاع از ناموس و میهن رشادتهایی در جبهههای حق علیه باطل شکل گرفت، سینما برای بازنمایی این دلاوریها بیکار ننشست و فیلمسازانی همچون ابراهیم حاتمی کیا و رسول ملاقلی پور در کنار مستندسازان بزرگی همچون مرتضی آوینی که «روایت فتح» را ساخته بود، قرار گرفتند. در دهه شصت و هفتاد کارهای زیادی ساخته شد که از نمونههایی که وجه هنری مناسبی داشتند و در جشنواره فیلم فجر که در دهه شصت شکل‌گرفته بود، جوایزی گرفته بودند می‌توان به فیلمهای «دیدهبان»، «مهاجر»، «از کرخه تا راین»، «سفر به چزابه»، «لیلی با من است»، «آژانس شیشه‌ای» اشاره نمود. همچنین دهه هفتاد در تاریخ سینمای ایران دهه‌ای منحصربه‌فرد و متفاوت است. از یک‌سو جنگ به پایان رسیده و جامعه در حال پیدا کردن خویش است؛ یعنی جامعه‌ای که پس از انقلاب درگیر یک جنگ ناخواسته می‌شود و فرصتی برای نفس کشیدن نمی‌یابد، حالا فرصت پیدا می‌کند تا به خودش بپردازد. فضای کشور به نشاط احتیاج دارد به همین دلیل بازیگرانی نظیر علیرضا خمسه واکبر عبدی به سوپراستار سینمای ایران بدل شدند. سینمای کودک و نوجوان با فیلم «کلاه قرمزی و پسرخاله» فضای جدیدی را تجربه می‌کند و سینمای هنری و تجربی «مجید مجیدی» را تا نزدیکی اسکار پیش می‌برد. آثاری همچون «بچههای آسمان»، «بادکنک سفید»، «دلشدگان»، «مسافران»، «آدم‌برفی»، «طعم گیلاس»، «روسری آبی»، «سارا»، «لیلا»، «شوکران» از ماندگارهای سینمای ایران هستند.

  • دهه هشتاد:

کسب جایزه اسکار. این دهه به‌ویژه نیمه نخستین آن، برهه‌ای از تاریخ سیاسی-اجتماعی کشور بود که امکان بروز و ظهور برخی از مفاهیم را برجسته ساخت. برای مثال یکی از مسائلی که در این دهه برجسته شد که تا پیش‌ازاین بدین شکل وجود نداشت، شکل‌گیری قهرمانان زنی است که لزوماً نه در نقش‌های مادرانه و با شمایل مردانه که با صورتی زنانه مطرح و برجسته شدند. موضوعاتی که به مشکلات جوانان با توجه به شکل نوین در جامعه شهری اشاره داشت از مؤلفه‌های جدی دهه هشتاد به شمار می‌رفت. به‌غیراز کارگردانهای باتجربه که از دهههای پیش شناخته‌شده بودند در این دهه بدون شک نام «اصغر فرهادی» در سینمای ایران می‌درخشد که «جدایی نادر از سیمین» او برنده اسکار بهترین فیلم غیر انگلیسی‌زبان در سال ۲۰۱۲ گردید؛ و همچنین فیلم «آواز گنجشک‌ها» مجید محیدی در مراسم اسکار ۲۰۰۹ نماینده سینمای ایران بود. فیلمهای تحسین‌شده این دهه: «به رنگ ارغوان»، «میم مثل مادر»، «ارتفاع پست»، «من ترانه ۱۵ سال دارم»، «سنتوری»، «شب یلدا»، «بوتیک»، «درباره اِلی»، «چهارشنبه‌سوری»، «دایره‌زنگی»، «تردید»، «مارمولک»، «مهمان مامان» و… هستند و اگر بخواهیم این دهه را به لحاظ فیلمهای پرفروش بررسی کنیم باید بدون تعارف بگوییم در دورانی که بازار طنزهای شبانه داغ شده بود و خیابان‌های تهران به خاطر سریال‌های مدیری، غفوریان و دیگر سرگرمی سازهای آن زمان، خلوت می‌شد، آمار تولید فیلم کمدی هم در سینمای ایران بالا رفت. از آثار قابل‌توجه که مورد استقبال واقع شد می‌توان «کلاه قرمزی و سروناز»، «توکیو بدون توقف»، «کما»، «آتش‌بس» و چند اثر دیگر را نام برد

  • دهه نود:

فصلی برای تازگی. سینمای جریان اصلی در این دهه سر و شکل بهتری به لحاظ مضمون و قواعد فیلمسازی پیدا می کند. یکی از دلایل آن وجود برنامه های سینمایی و جدی گرفتن نقد در تلویزیون است و دلیل دیگر شکل گیری سینمایی با عنوان هنرو تجربه است که بواقع در این دهه شکوفایی و امید را به سینما عرضه می‌دارد. هر چند به لحاظ توجه مخاطبان و اقبال عمومی این سینما رونقی ندارد اما فیلمسازانی را به سینمای جریان اصلی معرفی می‌کند. فیلم تحسین شده «ماهی و گربه» در اوایل دهه نود ساخته می شود و متعاقب آن می توان از فیلمهای چون «احتمال باران اسیدی»، «فصل بارانهای موسمی»، «مستند سفر سهراب» و «مستند فوکوشیما» نام برد و کارگردانهای خوبی همچون شهرام مکری، مجید برزگر، بهتاش صناعی‌ها توانستند خود را در سینما تثبیت کنند. جشنواره فیلم کوتاه هم در تهران و هم در سایر شهرستانها اوضاع خوبی دارد و بازیگران و چهرههای جدیدی را به سینما معرفی می کند. همچنین جشنواره مستند حقیقت که در کشور فرصتی را برای فیلمسازان جوان مهیا می سازد. هرچند که بستر شکل گیری برخی از مدیومهای ذکر شده در دهه پیشین شکل گرفته بود اما میوه و حاصل آن در این دهه را می توان درفیلمهایی که در جشنواره فیلم فجر جایزه می گرفتند و همچنین عمده فیلمهای سینمایی که به اکران می‌رسیدند نام برد. «ابد و یک روز»، «رخ دیوانه»، «شیار 143»، «برف روی کاجها»، «ماجرای نیمروز»، «مغزهای کوچک زنگ زده»، «پرویز» «ضد گلوله»، «بی خود و بی جهت»، «فروشنده»، «خداحافظی طولانی»، «بمب یک عاشقانه»، «ورود آقایان ممنوع»، «نهنگ عنبر»، «پله آخر»، «دهلیز»، «دردنیای تو ساعت چند است»، «من دیگو مارادونا هستم»، «اژدها وارد می شود» و«تنگه ابوغریب» از فیلمهای قابل احترام این دهه هستند.

آخرین مقالات منتشر شده

اخبار سینمای ایران

سینما در مشاغل گروه ۲ با مذاکرات و پیگیری‌های حسین انتظامی رییس سازمان سینمایی و سمعی و بصری با ستاد ملی مبارزه با کرونا، شغل سینما از مشاغل گروه ۳

ادامه مقاله »

اخبار سینمای ایران

انتخاب «گوزن ها» برای نمایش در جشنواره فیلم رتردام ۲۰۲۱ احسان خوشبخت در این سال‌ها برای شناخت و سپس شناساندن سینمای ایران در سطح جهانی بسیار کوشیده و حاصل کارش

ادامه مقاله »

تکنولوژی و هویت سینما

لف مانوویچ نظریه‌پرداز معروف رسانه‌های نوین در دهه‌های آخر قرن بیستم گفته است، رسانه‌های مبتنی بر کامپیوتر، هویت سینما را باز‌تعریف خواهند کرد. در واقع، با جایگزینی منطق جدید دیجیتال

ادامه مقاله »

اخبار سینمای ایران

استودیو آمازون و جدیدترین ساخته اصغر فرهادی به نقل از وِرایتی، استودیو آمازون حق پخش فیلم «قهرمان» به نویسندگی و کارگردانی اصغر فرهادی را در آمریکا کسب کرد. این فیلم

ادامه مقاله »

پدر؛ اولین فیلم زلر

خاطرات در آیینه زمان   نقدی بر فیلم پدر ساخته فلوریان زلر موسیقی هِنری پرسل هم‌زمان با نمایان شدن نام کارگردان فیلم « فلوریان زلر» در تیتراژ آغاز می‌شود. دوربین

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist