اقتصاد دیجیتال، در دهه پیش رو

هواساز هایژنیک چیلر اسکرو
سفر با بهترین قیمت - فلایتیو
هواساز هایژنیک چیلر اسکرو
سفر با بهترین قیمت - فلایتیو

یکی از ویژگی‌های دهه میلادی گذشته بدبینی عمومی به نوآوری بود. ولی طلوعی تازه در افق نمایان است. در دهه‌ی گذشته تأثیر نوآوری بر زندگی مردم کمتر از حد انتظار بود. در این دهه رشد بهره‌وری کم‌جان بوده و مهم‌ترین نوآوری‌های فناورانه یعنی تلفن همراه هوشمند و شبکه‌های اجتماعی کمک چندانی به اقتصاد نکرد. لیکن اثرات منفی آن از جمله شکل‌گیری غول‌های تجاری بدون رقیب به‌وضوح مشاهده می‌شود. برخی فناوری‌ها مثل خودروی بدون راننده یا به عبارت بهتر خودروی خودران که امید زیادی به آن بود در دهه گذشته به بار ننشست. کارشناسان هشدار دادند که در این میدان رقابت دیجیتال، چین در حال پیشی گرفتن از غرب است و برخی نیز ابراز نگرانی می‌کردند که کفگیر ایده‌های خلاقانه جهان به ته‌دیگ خورده است.
اما طلوعی دوباره در صحنه نوآوری دیده می‌شود و خوش‌بینی همه‌جا را فراگرفته است. سرعت دستیابی به واکسن کووید 19 باعث شد که دانشمندان این حوزه به محبوبیت چشمگیری دست یابند. موفقیت‌های بزرگ فناورانه، افزایش قابل‌توجه سرمایه‌گذاری در نوآوری و گسترش فناوری دیجیتال در دوران پاندمی دست‌به‌دست هم داده و دوره جدیدی را نوید می‌دهد و صحبت از دهه‌ای پرجوش‌وخروش است. البته ممکن است این خوش‌بینی فراتر از حد معقول باشد لیکن چنانچه دولت‌ها نیز کمک کنند به‌احتمال زیاد در دهه جاری شاهد تحولات چشمگیری در صحنه نوآوری و بالارفتن سطح زندگی جهانیان خواهیم بود.
مروری بر تاریخ کاپیتالیسم نشان می‌دهد توسعه سریع فناوری امری طبیعی است. قرن هجدهم میلادی انقلاب صنعتی و کارخانه‌های مکانیکی، قرن نوزدهم برق و راه‌آهن و بالاخره قرن بیستم خودرو، هواپیما و پزشکی نوین را به ارمغان آورد. ولی در دهه 1970 میلادی سرعت توسعه یعنی رشد بهره‌وری کند شد. تأثیرات منفی این کاهش برای مدتی با پیوستن زنان به بازار کار و به‌کارگیری کامپیوتر شخصی خنثی شد ولی از اوایل هزاره اخیر رشد بهره‌وری دوباره به چالش کشیده شد.
در حال حاضر دلایلی برای پایان یافتن دوران رکود نوآوری می‌توان ارائه کرد. دلیل اول تحولات شگرفی است که تأثیرات قابل‌توجهی بر همه‌ی ابعاد زندگی بشر خواهد داشت. استفاده از فناوری RNA پیام‌رسان در واکسن‌های فایزر و مدرنا که یک الگوی ژنتیکی را رمزگذاری کرده و اطلاعات رمزگذاری شده را به نقطه موردنظر در بدن انسان انتقال داده و در آنجا ترجمه می‌کند، نوید تحولی در درمان داده و نشان می‌دهد که چگونه دانش به کمک علم پزشکی می‌شتابد. امروز بشر قادر است هر چه بیشتر علم زیست‌شناسی را برای رسیدن به اهداف خود از جمله درمان انواع بیماری‌ها، اصلاح ژن و یا تولید گوشت در آزمایشگاه در اختیار بگیرد. هوش مصنوعی پس از مدت‌ها شاهد پیشرفت‌های چشمگیری بوده و می‌تواند تحولات قابل‌توجهی در بسیاری زمینه‌ها ایجاد کند. کاهش خیره‌کننده هزینه تولید انرژی تجدیدپذیر دولت‌ها را امیدوار کرده که سرمایه‌گذاری آنها در اقتصاد سبز به میوه نشسته است. توسعه فناوری دیجیتال در ساختن دوقلوی دیجیتال برای توربین بادی، موتور هواپیما، قلب انسان و سکوهای نفتی تحولات قابل‌توجهی در اقتصاد دیجیتال به همراه خواهد داشت.
دلیل دوم برای خوش‌بینی در صحنه نوآوری و فناوری افزایش سرمایه‌گذاری است. در سال گذشته برای اولین‌بار پس از یک دهه، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی غیر خانگی آمریکا در کامپیوتر، نرم‌افزار و تحقیق و توسعه بیشتر از بخش ساختمان و ماشین‌آلات صنعتی بود. دولت‌ها نیز تمایل بیشتری به حمایت مالی از دانشمندان نشان می‌دهند و بودجه تحقیقاتی در 24 کشور عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی از سال 2017 روند صعودی داشته است. تمایل زیادی برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های انرژی تجدیدپذیر، بهداشت و درمان، زیست‌فناوری و نیمه‌هادی‌ها مشاهده شده و امیدواری به نوآوری در فناوری کار را به جایی رسانده که ایلان ماسک مدیرعامل شرکت سازنده خودروی برقی به ثروتمندترین فرد جهان تبدیل شده است.
دلیل سوم سرعت به‌کارگیری نوآوری است. این مسئله به استفاده فراگیر از کنفرانس ویدئویی و خرید اینترنتی ختم نشده بلکه از تأثیرات پاندمی می‌توان به رشد سریع پرداخت الکترونیکی، پزشکی از راه دور و اتوماسیون صنعتی اشاره کرد. این واقعیت را باید قبول کرد که دشواری‌ها و ناملایمات موجب پیشرفت می‌شود و انتظار می‌رود لزوم مقابله با تغییرات اقلیمی و هم چنین رقابت شدید بین آمریکا و چین سرعت پیشرفت را افزایش دهد.
علی‌رغم این‌که بخش خصوصی نقش اصلی را در موفقیت و یا عدم توفیق نوآوری ایفاء می‌کند، اما دولت‌ها نیز در این زمینه تأثیر گذارند. دولت‌ها باید بار ریسک پروژه‌های بلندپروازانه را بر دوش بکشند و فرصت و اعتبار لازم را برای خلاقیت و نوآوری در اختیار محققان قرار دهند. دولت‌ها هم چنین در سرعت بخشیدن به انتقال فناوری نوآورانه به اقتصاد نقش مؤثری ایفاء می‌کنند این در حالی است که در حال حاضر نوآوری در دست تعداد محدودی شرکت‌های تجاری است و برای اطمینان از برخورداری گسترده اقتصاد از فناوری‌های نو باید قوانین ضد انحصار تدوین و اجرا شود.
چنانچه دولت‌ها بر این چالش‌ها چیره شوند، می‌توان انتظار داشت در دهه جاری جهان شاهد افزایش سرعت رشد اقتصادی و بالارفتن سطح رفاه زندگی ابناء بشر در تمام جهان باشد. دهه 2020 با بحران کرونا آغاز شد ولی با سیاست‌گذاری صحیح می‌توان امیدوار بود که به مدد فناوری‌های نو اقتصاد دیجیتال با غرشی قهرمانانه به پایان برسد.


*دکتر سید هاشم اورعی استاد تمام دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف است. وی تحصیلات دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه Wales انگلستان به اتمام رساند و سپس مدرک دکترای خود را در رشته ماشین‌های الکتریکی از دانشگاه Cambridge انگلستان دریافت کرد.

آخرین مقالات منتشر شده

سرمقاله؛ واقعه‌ی بزرگ

جبر حاصل از #ابرقدرت_قرن، “#کرونای_ریزه_میزه” باعث شده، فضای مجازی را به باور بنشینیم. همگان سال‌هاست گفته‌اند و گفته‌ایم که باید برای حضور در واقعیت جدید حضور غیرقابل اجتناب فضای دیجیتالی،

ادامه مقاله »

گفتگوی اختصاصی با دکتر مهدی تولایی، استاد اقتصاد دیجیتال دانشگاه ساری انگلیس

دکتر مهدی تولایی استاد و عضو مرکز اقتصاد دیجیتال مدرسه کسب‌وکار دانشگاه «ساری» انگلستان معتقد است در حال حاضر برترین شرکت‌های تجاری عمومی تحت سلطه دارندگان پلتفرم دیجیتال مانند مایکروسافت،

ادامه مقاله »

اقتصاد دیجیتال، از ایده ژاپنی تا سهم روزافزون در تولید ناخالص ملی کشورها

اقتصاد دیجیتال به اقتصادی اتلاق می‌شود که بر مبنای تکنولوژی محاسباتی دیجیتال کار می‌کند. درواقع کشورهایی بر مبنای اقتصاد دیجیتال کار می‌کنند که فعالیت‌های اقتصادی و تجاری در آن‌ها با

ادامه مقاله »

ورود / عضویت