بازار کار پس از کرونا و دیجیتالی سازی چه خواهد شد؟

بیماری همه‌گیر کرونا آفتی ویران‌کننده در بازار کار جهانی بود که هنوز تا این لحظه ادامه دارد و باگذشت بیش از 15 ماه از ظهور ویروس هنوز هم از آشفتگی‌های عمیق و شدیدی رنج می‌برد و به نظر نمی‌رسد به این زودی‌ها این آشفتگی در بازار کار جهان التیام یابد.
به‌عنوان‌مثال در آمریکا که جشن‌های (اولیه) بهبود اقتصادی را در سال 2021 را برپا کرد، فدرال رزرو هشدار داد که شکاف عرضه و تقاضا در بازار کار در ایالات‌متحده هنوز هم زیاد است و بازار برای بازگشت به همان سطح ثبت‌شده در یک سال قبل به تقریباً 10 میلیون شغل دیگر نیاز دارد.
این بحران همچنین ترس از تغییرات آینده در بازار کار را به دلیل مفاهیمی مانند کار از راه دور و اعتماد بیشتر به فن‌های هوش مصنوعی و ربات‌ها برای انجام وظایفی که بشر قبلاً انجام می‌داد، دامن زده است.
تحلیلگران معتقدند که این روند و جایگزینی ربات‌ها با نیروی کار و استفاده از روش دورکاری به دلیل نگرانی کارفرمایان در مورد ناآرامی‌های مشابه منطقی به نظر می‌رسد.
نوآوری‌های دیجیتالی اگرچه فرصت‌هایی را در مکان‌های جدید بازار ایجاد می‌کنند، اما ممکن است نه‌تنها مشاغل موجود بلکه حتی حقوق کارگرانی که از آن‌ها بهره‌مند می‌شوند؛ تهدید کنند. طبق اعلام سازمان بین‌المللی کار، سیستم‌عامل‌هایی مانند Uber و AppWork دستمزد کم و مزایای ضعیف ارائه می‌دهند.
آسیب مستقیم همه‌گیری کرونا به‌سرعت میلیون‌ها شغل را از بین برد و باعث شد که عملیات استخدام نیروی کار 14 برابر بیشتر ازآنچه پس از بحران مالی 2008 اتفاق افتاد؛ کاهش یابد. نرخ بیکاری به حدی رسیده است که در برخی از کشورها در 90 سال اخیر بی‌سابقه بوده و دیده نشده است. نیازی به ذکر این موضوع هم نیست که شکاف میان تقاضا و عرضه در بازار کار در حال افزایش است!
بسیاری اکنون از این می‌ترسند که بازار کار در دوره‌ی پس از همه‌گیری کرونا با افزایش نابرابری و بیکاری رو به رشد مواجه شود که با برون‌سپاری (پیمانکاری) و یا جایگزینی نیروی کار با روبات و هوش مصنوعی محقق خواهد شد.

 

  • نگرانی به‌جا یا دل‌تنگی برای گذشته؟

درواقع، ترس از وضعیت بازار کار پس از همه‌گیری، یا حتی خودکارسازی، موضوع جدیدی نیست. از زمان پیدایش سرمایه‌داری، مردم همواره ابراز تأسف خود را نسبت به بازار کار ابراز داشتند زیرا آن‌ها همیشه معتقد بودند که گذشته بهتر از امروز است و با کارگران این زمانه به طرز فوق‌العاده‌ای بدبرخورد می‌شود.
آدام اسمیت استدلال کرد که بخش صنعت در اواخر قرن هجدهم در اسکاتلند در حال رونق بود و قدرت ایجاد کارگران ” تا حد ممکن احمقانه و نادان” را داشت و امیل دورکیم معتقد بود که درگذشته باشکوه فرانسه مردم از کار لذت می‌بردند زیرا آن را کنترل می‌کردند و در آن مهارت داشتند اما “آن سرمایه‌داری همه‌ی این‌ها را دزدید”.
هراس و استدلال‌های مشابه هرچند وقت یک‌بار حتی در دوران طلایی استخدام در دهه‌های 1950 و 1960 تکرار می‌شود و اندکی قبل از شیوع اپیدمی در اوایل سال گذشته حکمت غالب این بود که کارگران قرن بیست و یکم در مشاغل ناامن گیرکرده‌اند. آن‌ها به دلیل ربات‌های باهوش‌تر دستمزد کمی می‌گیرند و با آینده بدتری روبرو هستند.
اما یک تحلیل اخیر با تمرکز بر 37 کشور عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه این ادعاها را رد کرده و مدعی شد که تصورات عامه درباره جهان کار تا حد زیادی گمراه‌کننده است و نوشت: «بازار کار قبل از کوئید -19 خیلی بی‌عیب نبود اما ازآنچه بسیاری از منتقدان ادعا می‌کردند؛ بهتر بود.

 

  • واقعیتی برخلاف تصور نظریه‌پردازان

در سال 2019، بیکاری در جهان ثروتمند از هر زمان دیگر از دهه‌ی 1960 کمتر بود و در آمریکا، بیکاری در میان سیاه‌پوستان مانند انگلیس کمترین میزان بود. بیکاری جوانان نیز که زمانی غیرقابل غلبه به نظر می‌رسید (به‌ویژه در اروپا) نیز کاهش‌یافته بود.
میزان اشتغال در سن کار در بیش از نیمی از کشورهای ثروتمند در بالاترین سطح تاریخ قرار دارد. تعجب بزرگ بسیاری از اقتصاددانان راست‌گرا (طرفداران اقتصاد بازار) این بود که این رونق شغلی حتی با افزایش حداقل دستمزد در سراسر جهان ثروتمند و باوجود افزایش مهاجرت رخ‌داده است. شوک به جریان چپ این بود که سرمایه‌داری در حال دستیابی به دستاوردهای آشکار برای کسانی است که پایین‌ترین رتبه را در بازار کار دارند.
در اواخر سال 2019، درآمد در کشورهای ثروتمند حدود 3 درصد در سال در حال رشد بود. درآمد آمریکایی‌های فقیرتر 50 درصد سریع‌تر از درآمد افراد با درآمد بالاتر در حال افزایش بود بااین‌حال این واقعیت نیز وجود داشت که نابرابری درآمد طبق استانداردهای تاریخی زیاد بود.
یک تحقیق از دانشکده اقتصاد لندن نشان داد: ” به‌رغم افزایش ادعای اشتغال غیراستاندارد” هیچ “روند جدیدی در ناامنی شغلی” وجود ندارد و برعکس درصد کارگران آلمانی که در سال 2019 احساس ناامنی می‌کردند در مقایسه با تعداد ثبت‌شده در اواسط دهه قبل بیش از نصف کاهش‌یافته است.
در سال 2019، موسسه گالوپ دریافت که درصد آمریکایی‌هایی که “کاملاً” یا “تا حدودی” از شغل خود راضی بوده‌اند از زمان شروع نظارت در سال 1993 در رتبه دوم قرار دارد و اقدامات مختلف رضایت شغلی نیز در اروپا افزایش‌یافته است.

 

  • بعد از اپیدمی

تغییراتی مانند دورکاری که از طریق اپیدمی تحمیل‌شده انعطاف‌پذیری بیشتری را در مورد زمان و نحوه تأمین معاش به کارگران می‌دهد.
همچنین دولت‌ها به دلیل نگرانی‌های بحران، فعالیت بیشتری در بازار کار داشته‌اند. این روندی است که انتظار می‌رود ادامه یابد، به‌ویژه بازار کار سالم برای خانوارهای کم‌درآمد و متوسط.
کار از راه دور مدل غالب نخواهد بود، اما ترکیبی از کار در اداره و خانه اتفاق خواهد افتاد. یک مطالعه توسط ” Slack ” (اپلیکیشنی که برای کار از راه دور طراحی‌شده و علاوه بر چت گروهی می‌توان از چت‌های دونفره هم بهره برد) نشان داد که 72 درصد از کارشناسان حوزه فناوری و فعالان متمرکز بر روی داده ها این سیستم مخلوط را ترجیح می‌دهند، درحالی‌که باقی‌مانده (28 درصد) بین کار از راه دور و دفتر تقسیم‌شده‌اند.
با ادامه‌ی بهبود اقتصادی و همچنین اتخاذ بسته‌های محرکه عظیم دولت‌ها (آمریکایی‌ها به دنبال هزینه 2.3 تریلیون دلار برای زیرساخت‌ها هستند)، خسارات شغلی ناشی از این اپیدمی جبران می‌شود.
نباید کارگران را در مورد پس گرفتن شغلشان بعد از اتمام همه‌گیری کرونا بیش‌ازحد از اتوماسیون و دیجیتالی سازی ترساند، اما نگه‌داشتن مردم در مرکز بازار کار در آینده دور به برخی تلاش‌ها نیاز دارد.
همچنین سخت است که به تغییرات عمده اتوماسیون در بازاری بپردازیم که هنوز وضعیت نزولی خود را طی می‌کند و در جستجوی بهبود است. بنابراین فناوری در کوتاه‌مدت یا میان‌مدت باری در بازار کار به شمار نمی‌رود و باید توجه‌ها به‌ سرعت بهبود بازار کار معطوف باشد و آنچه برای بازار کار لازم است زمانی است که دوباره وضعیت به حالت قبلی و شاید بهتر بازگردد.
وقتی زمان رویارویی فرامی‌رسد، حفظ و اهمیت افراد در بازار کار از طریق راهبردهای اصلی ازجمله موارد زیر موردتوجه قرار خواهد گرفت: طراحی مجدد کار برای تمرکز بر استفاده از فن‌آوری برای توانمندسازی و افزایش توانایی‌های انسانی و همچنین آزاد کردن نیروی کار ضمن استفاده از فن‌آوری‌های مدرن و آماده‌سازی محل کار ازنظر سازمان، فرهنگ و انتظارات در مورد همکاری و ارتباط بین کارگران.


منابع: فوربس، اکونومیست و سایت ارقام

آخرین مقالات منتشر شده

گفتگوی اختصاصی با دکتر مهدی تولایی، استاد اقتصاد دیجیتال دانشگاه ساری انگلیس

دکتر مهدی تولایی استاد و عضو مرکز اقتصاد دیجیتال مدرسه کسب‌وکار دانشگاه «ساری» انگلستان معتقد است در حال حاضر برترین شرکت‌های تجاری عمومی تحت سلطه دارندگان پلتفرم دیجیتال مانند مایکروسافت،

ادامه مقاله »

ورود / عضویت