من از کودکی به داستان‌های خیالپردازانه علاقه داشتم و بسیاری از معلم هایم من را به سربه هوایی متهم ‌‌می‌کردند. به روشنی به یاد ‌‌می‌آورم که معلم کلاس اول از ما خواست که یک نقاشی از خانه و خانواده و حیوانات خانگی‌مان بکشیم. نقاشی من نه تنها شامل خانواده‌‌ام و سگم بود بلکه یک باغ وحش کامل – با تمام حیواناتش – را هم شامل ‌‌می‌شد. معلم من آنقدر ناراحت شد که مجبورم کرد که نقاشی‌‌ام را از اول بکشم و این حرکت تأثیر ناخوشایندی برمن گذاشت.
هنگا‌‌می‌که خودم مادر شدم تصمیم گرفتم این دنیای خیالپردازانه را با کودکانم به اشتراک بگذارم. هر دو فرزندم از 4 ماهگی داستان‌های هری پاتر را از من شنیده اند و امیدوار بودم که خواندن فانتزی باعث شود که کودکانم هنگا‌‌می‌که بزرگ شدند همانند من به این ژانر علاقه داشته باشند. اما برخلاف انتظارم دختر بزرگم هیچ علاقه‌ای به فانتزی ندارد. او گاه و بیگاه به داستان‌های علمی‌تخیلی علاقه نشان ‌‌می‌دهد اما همان‌ها هم اگر زیادی خیالپردازانه باشند رهایشان ‌‌می‌کند. برای فهمیدن دلایل این موضوع تصمیم گرفتم از دو روانشناس کمک بگیرم. دکتر کریستین گوکمن با 30 سال سابقه روانشناسی کودک و دکتر کوین براون با 35 سال سابقه در روانشناسی شناختی.

 


 

  • سؤال: چرا بعضی ها بیشتر از دیگران به داستان‌های فانتزی علاقمند ‌‌می‌شوند؟

بروان- آن‌هایی که به سمت فانتزی کشیده ‌‌می‌شوند معمولا آدم‌های خلاقتری هستند. خلاقیت در جامعه ما دست کم گرفته شده است اما جالب است که اغلب کسانی که لزوما ذهن خلاقی ندارند همچنان به شدت به خلاقیت دیگران از راه ادبیات و موسیقی نیازمند هستند.
گوکمن- این موضوع به شدت به تفاوت‌های شخصیتی وابسته است. اگرچه بعضی ناهنجاری ها هم وجود دارند که باعث ‌‌می‌شوند که اشکال در فرایندسازی فانتزی ‌‌می‌شوند اما اغلب مشکل تنها تعریف‌های متفاوت ما از سرگر‌‌می‌است. آدم‌هایی که واقعگراتر هستند برایشان سخت است که از روایت‌های باورناپذیر لذت ببرند. فانتزی نیازمند آن است که ناباوری را برای مدتی معلق سازیم و بسیاری از مردم دوست ندارند یا اینکه از آن ‌‌می‌ترسند.

 

سؤال- این با شخصیت دختر من هماهنگ است. او درمدرسه بیشتر به ریاضیات و علوم علاقه دارد و داستان‌های واقعیت محور را ترجیح ‌‌می‌دهد.
براون- او به دنبال اطلاعات آکادمیک است. این گونه شخصیت ها معمولاً بیشتر منطقی و واقعگرا هستند در حالیکه فانتزی بیشتر روی خلاقیت سوار است. تعریفشان متفاوت است اما هردو حیاتی‌اند. اگر سمت جپ مغز او فعالتر است اینکه بخواهید از سمت راست مغزش استفاده کند آزارش خواهد داد.
گوکمن- مسئله‌ی نگران کننده‌ای نیست. معنای سرگر‌‌می‌برای او متفاوت است. اگر ذهن او به گونه‌ای شکل گرفته است که در جستجوی جواب‌های علمی و راه حل‌های ریاضی باشد، داستان‌های فانتزی برایش ناخوشایند یا حتی ساده لوحانه به نظر ‌‌می‌رسند.

 

  • سؤال- چرا برخی بزرگسالان همچنان به دنیای فانتزی علاقمند ‌‌می‌مانند در حالیکه دیگران رهایش ‌‌می‌کنند.

براون- اغلب بزرگسالان به اندازه‌ی کودکی‌شان از خلاقیت های‌شان استفاده نمی‌کنند. برای عده‌ای این شرایط کاملاً پذیرفته شده است. اما گروهی دیگر همچنان به این شکل از خلاقیت در زندگی نیاز دارند. فانتزی به آن‌ها این بخش خلاقه را ‌‌می‌دهد بدون اینکه از مسیر زندگی واقعی زیادی منحرفشان کند.

گوکن- برخی بزرگسالان نسبت به بقیه خلاقتر و خیالپردازترند. دنیای ما به شدت معمازدایی شده است و بعضی‌ها دنبال معماهای جدیدی هستند تا کشفشان کنند. بیشتر بزرگسالان زندگی و کار روتین شده ای دارند و به دنبال چیزی هستند که هیجان انگیز باشد. متأسفانه بسیاری از بزرگسالان زیادی بدبین هستند. در حالی‌که یک عده به راحتی به دنیای فانتزی وارد ‌‌می‌شوند عده‌ای دیگر به کل ماجرا مشکوکند. در حالیکه در کودکی ما این فانتزی را ارج ‌‌می‌نهیم و پرورش ‌‌می‌دهیم.

 

  • سؤال-آیا خواندن داستان‌های فانتزی برای کودکان سودی دارد؟ این این منافع بین کودکان و بزرگسالانی که همچنان فانتزی ‌‌می‌خوانند یکسان است؟

براون- فانتزی به ذهن کمک ‌‌می‌کند که فراتر از امر مسلّم بیندیشند. معمولاً ما کودکان را به این متهم ‌‌می‌کنیم که فراتر از زمان حال را نمی‌بینند و کتاب‌ها و فیلم‌های فانتزی به ما ‌‌می‌آموزند که فراتر از دنیای واقعی که در آن زندگی ‌‌می‌کنیم بیندیشیم. فانتزی به آنها امکان ‌‌می‌دهد که خیالپردازی بهتری داشته باشند. اکتشاف‌ها برپایه خیالپردازی شکل گرفته‌اند. یک نفر یک ماشین پرنده را در خیالش شکل داده است و امروزه ما هواپیما داریم.
پژوهش‌های زیادی نشان داده‌اند که کودکان از خلال داستان فانتزی و بازی اطلاعات بیشتری را فرایندسازی ‌‌می‌کنند. حتی در یک پژوهش دایره لغات کودکانی که داستان فانتزی ‌‌می‌خواندند و کودکانی که کتاب غیرداستانی ‌‌می‌خواندند مقایسه شد و مشخص شد که آنهایی که فانتزی ‌‌می‌خوانند لغت ها را بهتر تعریف ‌‌می‌کنند. اگرچه من تحقیق درباره بزرگسالان سراغ ندارم اما گمان ‌‌می‌کنم که وضعیت به همین شکل باشد.

گوکن- فانتزی خیالپردازی کودک را تحریک ‌‌می‌کند و باور آنها در ممکن بودن چیزها را تقویت ‌‌می‌کند. این نکته اغلب موجب پرورش کودکانی امیدوارتر و خوشبین‌تر ‌‌می‌شود. کودکان به شکل جدی باور دارند که تفکراتشان مادیت پیدا ‌‌می‌کند. مثلاً در فیلم تنها در خانه کوین واقعاً باور دارد که خانواده‌اش را ناپدید کرده است. بزرگسالان خیلی راحت‌تر داستان‌ها را نادیده ‌‌می‌گیرند اما کودکان خیلی راحت آنها را درونی کرده و باور ‌‌می‌کنند. من والدین بسیاری را دیده‌‌ام که ناراحت دروغ گفتن کودکانشان هستند اما برای خردسالان مرز میان امیال و حقیقت مبهم است. حقیقت برای آنها چیزی است که دوست دارند آنطور باشد و گاهی چیزی است که فکر ‌‌می‌کنند شما دوست دارید بشنوید. تمرکز روی خیر و شر رمزگان‌های اخلاقی را در کودکان تثبیت ‌‌می‌کند. اغلب افسانه ها و داستان‌های فانتزی دارای عناصر اخلاقی درونی هستند و تثبیت آنها در کودکان به نفع همه جوامع است.

 

  • سؤال- جالب بود که شما به اخلاقیات اشاره کردید. داستان‌های فانتزی عموما با قهرمانان و ضدقهرمانان سرو کار دارند و اغلب عناصر اخلاقی را همراه دارند. این این روی خواننده تأثیر ‌‌می‌گذارد؟

براون- فانتزی خوشبینی را تبلیغ ‌‌می‌کند. این باور که یک جایی چیزها خوب ‌‌می‌شود و این دوران سخت ‌‌می‌گذرد. با این همه خیر و شر موضوعی بزرگسالانه است و اغلب کودکان به شکل طبعی ان را به داستان متصل ن‌‌می‌کنند. توانایی تفکر انتزاعی بین 11 تا 16 سالگی شکل ‌‌می‌گیرد. پیش از این کودکان کنش‌های داستان یا گفتگوهایش را تکرار ‌‌می‌کنند. تمرکز آن‌ها روی همان چیزی است که روبه‌رویشان است نه عمومیت بخشی به موضوع. ما به عنوان بزرگسال ‌‌می‌توانیم به کودک کمک کنیم که توانایی تفکر انتزاعی را در انها بپرورانیم. توضیح دادن درس‌های انتزاعی اخلاقی داستان برای کودک کمک ‌‌می‌کند که این درس‌ها را به داستان ارتباط بدهند. اغلب کودکان نمی‌توانند به شکل طبیعی درس‌های اخلاقی را به فیلم یا داستان ارتباط بدهند مگر آنکه سؤال‌های جهت دار فراوانی ازشان پرسیده شود.

گوکن- کودکان دوست دارند که قهرمان برنده شود و بزرگسالان هم دوست دارند که قهرمان برنده شود اما همزمان ‌‌می‌دانیم که همیشه این اتفاق ن‌‌می‌افتد.کودکان هنوز به مرحله واقعگرایی بدبینانه ما نرسیده اند. ما سعی داریم به کودکان بیاموزیم که انسان‌های خوبی باشند و اگر پیام هایمان در سرگر‌‌می‌هایشان قرار داده شده باشد کمک ‌‌می‌کند که ارزش هایمان را بهتر در آنها تثبیت کنیم. دیدن اینکه شخصیتی مورد علاقه شان کارهای اخلاقی انجام ‌‌می‌دهند و برنده ‌‌می‌شود کمک ‌‌می‌کند که حرف‌های والدینشان بهتر در آنها ته نشین شود. یک کتاب یا فیلم به تنهایی شاید کافی نباشد اما وقتی با راهنمایی‌های والدین همراه ‌‌می‌شود تاثیر شگرفی ‌‌می‌گذارد.

 

  • سؤال- جایی خواندم که آدم‌ها الزاما به سوی فانتزی کشیده ن‌‌می‌شوند بلکه آنها به سوی گریزگاهی که فانتزی فراهم ‌‌می‌کند کشیده ‌‌می‌شوند. ایا شما موافقید؟ اگر بله، آیا گرختن برای سلامتی مناسب است؟

براون- من از کلمه‌ی گریختن خوشم نمی‌آید. از نظر روانشناسی احساس فرار مفهو‌‌می‌ منفی دارد. انگار که رهاکردن چیزها برای زمانی کوتاه کار اشتباهی است. اما فرار از واقعیت‌های ناخوشایند زندگی به کمک فانتزی راه سال‌‌می‌برای مدیریت اضطراب زندگی روزمره است. همه ما گاه و بیگاه راهی برای فرار پیدا ‌‌می‌کنیم و روشن است که خواندن داستان فانتزی راه سالم تری برای فرار به ما نشان ‌‌می‌دهد تا مواد مخدر یا الکل. اینکه شما این فرار را از راه داستان فانتزی انجام ‌‌می‌دهید یا بازی کامپیوتری یا تعطیلات و یا تلویزیون انتخاب شخصی شماست. بعضی هم اینکار را از راه مدیتیشن و دعا انجام ‌‌می‌دهند. زندگی واقعی ‌‌می‌تواند خیلی سخت باشد به ویژه اگر بزرگسال باشید زندگیتان ‌‌می‌تواند کسل کننده و تکراری بشود. من راه‌های سالم فرار را ترجیح ‌‌می‌دهم.

گوکن- فرار تا جایی کار خوبی است. در زندگی امروزین مسائل ترسناک زیادی وجود دارد و طبعی است که نیاز داشته باشیم گاهی از دستشان راحت شویم. برخی افراد این مشکلات را بیشتر از دیگران درونی ‌‌می‌کنند و خیلی طبیعی است که نیازمند راه فرار باشند. تا زمانی که فرار از زندگی واقعی کوتاه مدت است امری سالم است و به همین دلیل خواندن داستان فانتزی راه سال‌‌می‌برای رسیدن به آن است. البته باید بگوییم که هم کودکان و هم بزرگسالان باید زمانی را در دنیای واقعی بگذرانند. فرار خیلی کار خوبی است اگر که در زمان لازم به دنیای واقعی برگردید. سرگرمی‌های شما هرچه که باشند باید کارهای روزمره تان را هم انجام بدهید. فانتزی به عنوان یک مسیر حساب شده برای گذران اوقات قراغت بسیار سالم و سودمند است.

آخرین مقالات منتشر شده

هزارتوی پیرانزی

جانشین باشکوه و شگفت‌انگیزِ جاناتان استرنج و آقای نورل ارزش این‌همه انتظار را داشت. پیرانزی در «خانه» زندگی می‌کند. خانه، عمارتی عادی نیست. اتاق‌هایی وسیع و دالان‌هایی بی‌انتها دارد. او

ادامه مقاله »

داستان «کاف»

ظل آفتاب ظهر چهارشنبه باباعلی صَفَر به درخواستِ نعش جَنگو کنار حوض چوسه ایستاده بود و اطراف را نگاه می‌کرد. جَنگو سی سال بعد مرگش سه روز بود که از

ادامه مقاله »

شگفتانه ای برای 1400

سالی که گذشت، کلکسیون خاطرات تلخ ما را کامل کرد (البته اگر دست روزگار بلای جدید و به روز شده‌ی تازه‌ای برای‌مان مقدر نکرده باشد) فشارها و مشکلات اقتصادی کم

ادامه مقاله »

خدایان زمستان

آنچه از اساطیر اسکاندیناوی به دست ما رسیده است، خلاف سایر تمدن‌ها مانند بین‌النهرین، مصر، یونان و … مختصر و فاقد توضیح مفصل پدیده‌های خلقت است. این امر را می‌توان

ادامه مقاله »

تازه ها

نویسنده «هری‌پاتر» کتاب جدید منتشر می‌کند «جی. کی. رولینگ» خالق دنیای جادویی «هری‌پاتر» پاییز آینده دومین کتابش در ژانر کودک را همزمان در ۲۰ کشور جهان منتشر می‌کند. به گزارش

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist