حیوانات؛ از قصه تا طبیعت

وقتی در کتابفروشی‌ها به سراغ قفسه‌ی کتاب‌های کودکان می‌رویم، به راحتی می‌توانیم کتاب‌هایی پیدا کنیم که از طبیعت حرف می‌زنند. ولی چرا بسیاری از کتاب‌های کودکان درباره‌ی حیوانات هستند؟

 

مدرسه که می‌رفتم، هروقت که بچه‌ی خوبی بودیم معلم‌مان برای جایزه، هابیت‌ تالکین را برای‌مان می‌خواند. داستان آن کتاب همیشه افسونم می‌کرد به همین دلیل پدرم یکی برایم خرید. از این‌که کتاب هدیه گرفته بودم در پوست خودم نمی‌گنجیدم و احساس غرور می‌کردم. با خواندن هابیت، عشق من به جنگل نیز آغاز شد؛ عشقی که تمام زندگی‌مان را تحت تأثیر قرار داد. دو دهه پس از آن روزها من هنوز از روی آن کتاب برای فرزندم می‌خوانم.
بچه که بودیم خیال می‌کردیم قصه‌های پیش از خوابی که شب‌ها برای‌مان می‌خوانند، فقط ما را پس از یک روز پر تلاش و دراز، برای خواب آماده می‌کنند ولی حالا می‌دانیم که آن قصه‌ها، تخیلات ما را پرورش می‌دادند و برای فردا آماده‌مان می‌کردند؛ برای رنج‌ها و آزمون‌های کوچک مدرسه و سفرهای دور از خانه و محله، به خصوص وقتی به سواحل دوبلین می‌رفتیم.

سفر ما با الاغ‌های تنها، غازهای وحشی و ترانه‌هایی درباره‌ی دایناسورها آغاز شد و چند سال بعد طی طبیعت‌گردی‌هایی که با پدرم داشتم، با حیوانات مختلف و عادت‌های‌شان آشنا شدم. پدرم عاشق طبیعت بود و مثل یک حشره‌شناس مبتدی یا دانشجوی علاقه‌مند به نرم‌تنان، صبح روزهای تعطیل به ساحل می‌بردمان تا دنبال صدف و حلزون بگردیم. تمام صدف‌ها را در کیسه‌ی قدیمی او جمع می‌کردیم و بر اساس کتاب راهنمای‌مان تا ظهر به دنبال گنج ساحلی، شن‌های کرانه‌ی دوبلین را وجب به وجب می‌گشتیم. صد البته روزهای پس از طوفان بهتر بود؛ چرا که کم‌کم بوی سفرهای زمستانی می‌آمد. ما زیر آسمان‌های خاکستری و دور از دودکش‌های مصیبت‌بار نیروگاه برق دوبلین که خلیج را محاصره کرده بودند، پرسه می‌زدیم. گشت‌های ما چندان هم علمی و تخصصی نبود و به جز کتاب راهنما، پدرم چند جزوه و کاغذ در مورد خانه‌ها به همراه داشت که همیشه تصویرهایش بساط سرگرمی ما را فراهم می‌کرد.
پدرم آکواریوم آب شوری داشت که می‌توانم بگویم نگه‌داریش بسیار سخت بود. ما در خانه حیوان داشتیم و کتاب‌هایی درباره‌ی نگه‌داری‌شان می‌خواندیم؛ چند تا غاز و خرگوش و لاکپشتی که اسمش برت بود. هروقت مردم از من می‌پرسند که چه تجربیاتی باعث شد به یک محقق محیط زیست تبدیل شوم، به یاد ماجراهایی که در کودکی با حیوانات داشتم، مجموعه‌ای که در سواحل دوبلین جمع می‌کردیم، نگه‌داری از آکواریوم‌مان با پدر و سال‌ها بعدتر، به یاد دوران دانشجویی می‌افتم که تابستان‌هایش را به جمع‌آوری مجموعه‌ی حشرات خود در پارک‌های ملی ایرلند می‌گذراندم. با این‌حال می‌دانم دورانی که در خانه کتاب می‌خواندم، تأثیر عمیقی بر من گذاشت. خواندن، مرا به طبیعت علاقه‌مند و کمک کرد تا وقتی پا از خانه بیرون گذاشتم، با تمام وجود طبیعت را ببینم و احساس کنم.
سال‌ها بعد به کتاب‌های محیط‌زیستی برای کودکان فکر کردم البته نه فقط به این دلیل که نسلی علاقه‌مند به محیط زیست پرورش یابند. «آخرین کودک جنگل‌ها» نوشته‌ی ریچارد لوو(2003) جنبشی به راه انداخت تا کودکان بی‌تحرک را از در خانه بیرون بیاورد و با طبیعت آشتی دهد ولی بعید می‌دانم در لحظات صمیمی‌ای که والدین در خانه برای بچه‌ها کتاب می‌خوانند هم سودمند باشد. آیا کتاب‌های خاصی هستند که والدین در آن لحظات طلایی برای بچه‌ها بخوانند؟ آیا راه‌های خاصی برای خواندن آن‌ها وجود دارد؟
امروز با نگاهی به کتابخانه‌های محلی، گشتی در مدارس و خانه‌ها و گپ و گفتگو با دوستان و آشنایان به این نتیجه رسیده‌ام که این روزها خواندن درباره‌ی طبیعت اجتناب ناپذیر است به خصوص وقتی بیشتر کتاب‌های کودکان را موجودات پردار و خزپوش یا اجداد ماقبل تاریخ‌شان پرکرده‌اند.
اخیراً فهرست رمان‌های برتر سده‌ی گذشته را به دنبال ردپای طبیعت در ادبیات بزرگسال و کودک و نوجوان بررسی ‌کردم و در واقع به این نکته رسیدم که هرچند این آثار سرشار از نبوغ‌اند و زمان زیادی صرف نوشتن‌شان شده ولی کمتر به طبیعت توجه داشته‌اند. هرچند باید اعتراف کنم که هرچه در فهرست دوران مدرن پایین می‌آییم، اهمیت زیست محیطی در آثار بیشتر می‌شود. در پایان باید بپذیریم که در ادبیات بزرگسال کمتر می‌توان کتابی یافت که به صراحت، مضمونی سازگار با محیط زیست داشته باشد. یکی از معدود آثاری که توجه ویژه‌ای به طبیعت دارد، آوای وحش (1903) اثر جک لندن است. قهرمان این رمان سگی است به نام باک که ابتدا در کالیفورنیا زندگی می‌کند و بعدها به فروش می‌رسد تا در هنگامه‌ی هجوم جویندگان طلا در طبیعت خشنی زندگی کند. قلعه‌ی حیوانات (1945) اثر جرج اورول نیز اثر دیگری است که مضمونی محیط زیستی دارد هرچند احتمالاً می‌دانیم که نخستین هدف نویسنده در این اثر نکوهش دیکتاتوری و حکومت فاشیستی است و نه آشنایی ما با حیوانات.
همه‌ی والدین دلایل خود را برای خواندن کتاب برای بچه‌های‌شان دارند ولی بی‌شک همه می‌خواهند که کودکان‌شان باهوش‌تر،‌ اجتماعی‌تر و متمایل به اصول اخلاقی بار بیایند. بی‌شک آرزوی خیلی‌ها این است که کودکان‌شان هم مراقب آدم‌ها باشند و هم موجوداتی که در جهان پیرامون‌شان زندگی می‌کنند. ولی برای رسیدن به این اهداف، خود والدین هم نیاز به خواندن دارند تا کودکان‌شان چیزهایی فراتر از قصه‌های خواب‌آور و رفتار حیوانات آن‌ها یاد بگیرند.

آخرین مقالات منتشر شده

تازه ها

به گزارش گروه فرهنگی یکتا پرس، هنوز تاریخ پخش سریال ارباب حلقه‌ها به شکل رسمی اعلام نشده است. اگرچه سرپرست استودیوهای آمازون، جنیفر سالک، طی گفتگو با هالیوود ریپورتر در

ادامه مقاله »

همزمانی داستانهای غیر هم سطح

‌‌ درباره‌ی نویسنده: علیرضا برازنده نژاد نویسنده و مترجم ادبی است و تاکنون کتاب‌های «سقوط طولانی»، «نشتی»، «طرح»، «ایچیگو ایچی» و «دختری که صورتش را جا گذاشت» از او منتشر

ادامه مقاله »

ماجراجویی معرکه بیل و تد

اگر قبل از این موفق به دیدن فیلم «ماجراجویی معرکه‌ی بیل و تد» (Bill &Ted’s Excellent Adventure) شده‌اید، تبریک می‌گویم؛ شما یک عاشق واقعی سینما هستید چون حتی راجر ایبرت

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist