سفر با بهترین قیمت - فلایتیو
سه کلیک

شب سال نو برای بیشتر مردم دنیا یک شب خاص و متفاوت است. مردم در این شب گرد هم جمع می‌شود و خوراکی‌های مختلفی می‌خورند و به جشن و سرور می‌پردازند. ایرانیان هم مانند دیگر مردم دنیا برای شب اول سال نو غذاهای مخصوصی را تدارک می‌بینند. امروزه غذای شب عید اکثر ایرانیان را سبزی پلو با ماهی تشکیل می‌دهد، اما در گذشته که امکان دسترسی به ماهی در بیشتر شهرهای ایران نبود چه غذاهایی طبخ و خورده می‌شد؟


سبزی پلو با ماهی: این غذای، خوراک محبوب و معروف بیشتر ایرانیان برای شب سال نو در سال‌های اخیر است. بیشتر ایرانیان این غذا را برای شب عید آماده می‌کنند. طبق باور قدیمی‌ها حضرت سلیمان انگشتر خود را در شکم ماهی پیدا کرد، پس ما ماهی می‌خوریم به امید اینکه حقیقت را بیشتر درک کنیم. بر اساس این داستان:
سلیمان انگشتری داشت که اسم اعظم الهی بر نگین آن نقش شده بود که سلیمان به وسیله آن دیو و پری را تسخیر کرده و به خدمت خود درآورده بود، چنانچه آنها برای او قصر و ایوان و جام‌ها و پیکره‌ها می‌ساختند. روزی سلیمان انگشتری خود را به کنیزی سپرد و به گرمابه رفت. دیوی از این واقعه باخبر شد. در حال خود را به صورت سلیمان درآورد و انگشتری را از کنیزک طلب کرد. کنیز انگشتر به وی داد. دیو خود را به تخت سلیمان رساند و بر جای او نشست و دعوی سلیمانی کرد. سلیمان از گرمابه بیرون آمد و از ماجرا خبر یافت، گفت سلیمان حقیقی من هستم و آنکه بر جای من نشسته دیو است، اما خلق او را انکار کردند؛ سلیمان از قصر خارج شد و به کنار دریا رفت و ماهیگیری پیشه کرد.
دیو از ترس اینکه مبادا انگشتری بار دیگر به دست سلیمان بیفتد، آن را به دریا ‌افکند تا به کلی از بین برود. کم‌کم ماهیت ظلمانی دیو بر خلق نمایان شد. روزی سلیمان ماهی از دریا گرفت و وقتی شکم او را شکافت از قضا خاتم گمشده خود را در شکم ماهی یافت و بر دست کرد، اما به شهر بازنگشت مردم از ماجرا باخبر شدند و دانستند سلیمان حقیقی با خاتم سلیمانی بیرون شهر است. روز سیزدهم نوروز مردم بر دیو شوریدند و و از شهر بیرون رفتند و سلیمان را به تخت بازگرداندند.
بر اساس باوری دیگر ماهی نشانه حیات و خوردن برنج به دلیل داشتن برکت در کنار ماهی که نشانه حیات است و سبزی که حکایت از برکت و زایش دارد، خیر و برکت و خوش‌یمنی در سال جدید به همراه دارد. شیوه یکسانی برای پخت ماهی در سال نو وجود ندارد. بعضی آن را در شب سال نو می‌خورند و بعضی آن را در اولین وعده غذایی بعد از تحویل سال، حتی در بعضی نقاط ایران، همچون برخی نقاط ساحلی خلیج فارس، برنج سال نو را بدون سبزی و کاملاً ساده همراه ماهی صرف می‌کنند. مردم زنجان ماهی را با رشته‌پلو یا زعفران‌پلو می‌خورند و برخی دیگر آن را در کنار کوکو یا خورش‌های محلی سرو می‌کنند. مردم گیلان ترجیح می‌دهند ماهی شب عید را در کنار ترشی تره که یک غذای خوش طعم گیلانی است، بخورند. این غذای خوشمزه با سبزی های معطر و مخصوص، سیر و تخم مرغ درست می‌شود. این غذا نوعی خورش به حساب می‌آید که کنار برنج سرو می‌شود. ترشی‌تره طعمی ترش و شیرین دارد. کته ماهی در کنار ترشی‌تره، یکی از غذاهای محبوب مردم گیلان است. زمانی که شما تکه‌ای ماهی تازه و برنج محلی گیلانی را همراه با طعم سبزیجات ترشی‌تره بچشید، از خود بی‌خود خواهید شد. این غذا، غذای محبوب مردم گیلان در طول سال نیز هست؛ اما شب عید نوروز در سفره اکثر مردم گیلان ترشی‌تره با ماهی را خواهید یافت.
مردم مازندران برای شب اول سال نو ماهی شکم‌پر تهیه می‌کنند، این ماهی با انواع و اقسام سبزی‌های معطر پر می‌شود که با سبزی‌پلو سرو می‌کنند و در کنار آن ته‌چین هم دارند. مردم شهرهای خراسان شب عید سبزی پلو با ماهی و روز اول سال نو، خورش قیمه به همراه رشته پلو می‌خورند. خراسانی‌ها معتقدند خوردن آش رشته و رشته پلو در روزهای عید نوروز باعث در دست داشتن رشته امور می‌شود.
ترکیبات اصلی این غذا در گذر زمان کمی دستخوش تغییر شده است اما عنصر اصلی این غذا که ماهی باشد نسبت به گذشته متنوع شده است. ترکیبات اصلی از غذا برنج، ماهی و سبزی‌پلو شامل گشنیز، تره، جعفری، برگ سیر تازه تشکیل شده است. معمولاً چون ماهی طبع سرد دارد با ادویه‌هایی که طبع گرم دارند مثل زنجبیل، فلفل سیاه و آب نارنج طبخ می‌شود. لازم به ذکر است ماهی‌هایی که در پایان زمستان صید می‌شوند از نشاط و کیفیت بیشتری نسبت به فصل‌های دیگر سال دارند. در گذشته صید ماهی بسیار سخت بوده و مردم کمتر می‌توانستند از خوردن آن لذت ببرند، از این رو ماهی جزو غذاهای کمیاب و به اصطلاح اعیونی به حساب می‌آمده است.

 

رشته پلو: خوردن رشته‌پلو در مناطقی مانند آذربایجان، کرمانشاه و اراک رایج بوده و هست، قدیمی‌ها بر این باور بودند که با خوردن رشته‌پلو بهتر می‌توان تا پایان سال رشته کارها را به دست گرفت، از این رو این غذا را برای شب عید انتخاب کرده و طبخ می‌کردند. مواد مورد استفاده در این پلو علاوه بر رشته، مرغ، پیازداغ، کشمش، خرما، نمک و فلفل، زردچوبه، زعفران، روغن و برنج است. از پودر دارچین نیز برای مزه‌دار کردن آن استفاده می‌کنند.
مردم بعد از برداشت گندم در پایان سال، شروع به تهیه آرد و تهیه نان و رشته‌های مخصوص می‌کردند و با کمترین امکانات دست به خلاقیت‌های این چنینی در ساخت غذا می‌زدند. رشته‌ای که در رشته‌پلو استفاده می‌شود، در روغن گیاهی تفت می‌دهند تا به رنگ قهوه‌ای دربیاید و کمی بیشتر قوام بیابد. رشته‌پلو معمولاً باب میل نسل قدیم است.
خوردن رشته پلو در شب اول سال سنت‌ جذاب دیگری هم به همراه دارد. مثلاً می‌گویند اگر مرد خانواده کار و کسبش بی‌رونق است، باید اولین کفگیر غذا را بکشد تا کارش رونق پیدا می‌کند. یا اگر دختر یا پسر دم بختی در خانه هست، او باید زیر دیگ غذا را روشن کند و سپس غذا را در دیس بکشد. در برخی موارد بعد از سرو غذا چند رشته را می‌گذاشتند تا مجدداً خشک شود سپس در کیف پول خود قرار می‌دادند تا مال و منال به سمتشان روانه شود.در مناطق مختلف رشته پلو به همراه ترشی انبه، کشمش و گوشت چرخ‌کرده که به اصطلاح به کله گنجشکی نیز معروف است صرف می‌شود.

 

دلمه: پختن دلمه به عنوان غذای مخصوص شب عید در بین آذری‌ها رایج است. دلمه یکی از غذاهای سنتی ایرانی است و نمی‌توان گفت به کدام شهر و استان تعلق دارد؛ اما مردم آذری علاقه خاصی به دلمه دارند. به همین خاطر است که دلمه جزء غذاهای مخصوص شب عید مردم آذری است. بد نیست بدانید آنها معتقدند با خوردن دلمه می‌توانند به آرزوهای خود در سال نو برسند. دلمه انواع مختلفی دارد، برخی دلمه را داخل فلفل دلمه و برخی دیگر با برگ مو درست می‌کنند دلمه‌ای که مردم عزیز آذری برای شب عید تهیه می‌کنند، دلمه برگ است، این دلمه با برگ‌های مو تهیه می‌شود و محتوای آن سبزی‌های معطر، گوشت و برنج است.

 

کوفته: غذای مخصوص شب عید مردم استان چهارمحال بختیاری کوفته محلی است. گوشت گوساله، برنج و سبزی‌های معطر و آلو محلی از مواد اصلی این غذا است. در روز عید کوفته‌پزان اجرا می‌شود، به این صورت است که شب قبل گوشت را در هاون می‌کوبند، وقتی که له شد، برنج گرده را خیسانده و به همراه سبزی و نمک و ادویه به آن اضافه کرده و می‌کوبند. سپس از هاون خارج کرده و حسابی مالش می‌دهند تا مخلوط شود. آب در قابلمه که به جوش آمد کشمش و آلوچه را به کوفته اضافه کرده و کوفته را در آب جوش انداخته و روی گاز می‌گذارند تا بپزد.

 

خورش سبزی: در برخی از شهرهای ایران مخصوصاً شهرهای ناحیه کوهستانی کشور غذای محبوب شب عید خورش سبزی یا قورمه سبزی به شمار می‌رود. این دسته از ایرانیان معتقدند با خوردن خورش سبزی سال خوش و خرمی خواهند داشت.

 

 

 

 

آبگوشت و کوفته: آبگوشت و کوفته غذای شب عید در همدان است، در تهیه این نوع کوفته از خرما، گردو، آلو، پیاز سرخ شده و ادویه‌های معطر و تخم‌مرغ استفاده می‌شود و ترکیبی از آبگوشت و کوفته است. ظاهر کوفته مشابه کوفته تبریزی است اما با این تفاوت که آن را کنار یک کاسه آب کوفته یا همان آبگوشت سرو می‌کنند. این غذا بسیار لذیذ و مقوی است. مردم عزیز همدان بر این باور هستند که با درست‌کردن آبگوشت و کوفته، سالی پر از برکت و سلامتی خواهند داشت. پس آبگوشت و کوفته را باید یکی از غذاهای نوروزی این منطقه دانست در برخی مناطق همدان آخرین روز سال را روز عرفه یا علفه می‌نامیدند. در این روز زنان مشغول پخت و پز نان فطیر و اردک می‌شدند. برخی همدانی‌ها شب سال نو آش اماج درست می‌کنند.

 

کلم پلو: کلم پلو در شیراز بسیار محبوبیت دارد، شیرازی‌ها برای شب عید کلم‌پلو درست می‌کنند. در طبخ این نوع غذا از برنج، کلم، کوفته قلقلی و سبزی‌های معطر استفاده می‌شود.

 

 

 

 

آش رشته: آش رشته یکی از غذاهای سنتی ایران است. جالب است بدانید که در خارج از کشور نیز این غذا منحصراً به مردم ایران تعلق دارد. در این غذای خوشمزه، از انواع حبوبات، سبزیجات و البته رشته آش استفاده می‌شود. بسیاری از مردم ایران آش رشته را یا شب چهارشنبه‌سوری یا شب عید نوروز درست می‌کنند. این یک باور و سنت دیرینه است. دلیل پختن آش رشته در شب عید یا شب چهارشنبه‌سوری نیز با رشته پلو یکسان است. یعنی مردم بر این باور هستند که با پختن آش رشته، گره از رشته کار و زندگی افرادی که دور دیگ آش هستند، باز خواهد شد.

 

کوکو سبزی: کوکو غذایی سبک و راحت هضم است که بسیاری از ترکیب زرشک و گردو در طعم دهی به این غذا استفاده می‌کنند. مردم برای شب اول سال کوکو سبزی درست می‌کردند تا دیگر به‌دنبال اشیایی که در خانه‌ گم شده، نگردند. گروهی که کوکو سبزی را به عنوان غذای شب عید درست می‌کردند و امروز نیز دست می‌کنند معتقدند، اگر کوکو سبزی شب عید را درست کنید، دیگر در طول سال مدام نمی‌گویید که «فلان وسیله من کو». یا لازم نیست هی بگویید «کو؟ کو؟ کو؟» این یک رسم و روایت سنتی بامزه است که باعث شده کوکو سبزی نیز به لیست غذاهای نوروزی اضافه شود. استفاده از ادویه‌های مختلف مانند زردچوبه و نمک در کوکو سبزی باعث می‌شود این غذا در ایام عید که مصرف تنقلات یبوست‌آور زیاد است از خشکی مزاج جلوگیری می‌کند.

 

شش‌انداز: شش‌انداز یکی از غذاهای سنتی نوروز است. شش‌انداز به شهرهای مختلفی تعلق دارد. مردم گیلان، زنجان و شیراز، هر یک شش‌انداز را به شکل و روشی خاص تهیه می‌کنند. شش انداز گیلکی دارای بادمجان، گردو و رب انار است. در حالی که در شش‌انداز شیرازی تخم مرغ، آب نارنج و هویج وجود دارد. مردم زنجان نیز برای تهیه شش‌انداز، از خرما، گردو و کشمش استفاده می‌کنند. طعم شش انداز هر شهر با شهر دیگر تفاوت دارد؛ اما همه آنها جزء غذاهای لذیذ شب عید به حساب می‌آیند. البته در برخی مناطق شیراز مردم ترجیح می‌دهند برای شب سال نو دم‌پختک که یکی دیگر از غذاهای محلی و خوشمزه شیراز است را بپزند.
در متن به سنت غذایی مردم ایران در شب اول سال نو و یا روز سال نو اشاره شد، انتخاب این غذاها به عنوان شام شب سال نو به باورها و عقاید پیشینیان و سنت‌ها و آداب مردم در زمان قدیم برمی‌گردد. چیزی که در این بین اهمیت زیادی دارد احترام به سنت‌ها و رسوم قدیمی ایرانیان و زنده نگه‌داشتن آنهاست. یکی از مهم‌ترین فواید این رسم، دورهم جمع کردن اقوام و بیشتر کردن روابط بین خانواده‌هاست که از گذشته تاکنون اهمیت زیادی در بین مردم ایران داشته ‌است. تمام این سنت‌ها و  داستان‌سرایی‌ها عید را جذاب‌تر و شیرین‌تر و خاطره‌های شور انگیزی در ذهن ما ثبت می‌کند.
باید در نظر داشت غذاها با ترکیباتی از سبزیجات نه تنها یک وعده غذایی کامل هستند بلکه در نوع خود، یک نوع دارو طبیعی هم به حساب می‌آیند و می توانند به سیستم ایمنی بدن یاری رسانی کنند.

آخرین مقالات منتشر شده

گفت و گو با سهند عقدایی

«سهند عقدایی» نامی آشناست برای اهل سفر، کوهنوردی و طبیعت‌گردی؛ از سنگ‌نوردان و کوهنوردان حرفه‌ای که بارها فاتح قله‌های داخلی و خارجی بوده و با بنیانگذاری شرکت اسپیلت البرز فعالیت

ادامه مقاله »

شب عروس بدون میهمان

هفتصد و چهل و هفتیمن مراسم «شب عروس» مولوی برگزار شد. این مراسم هر سال از هفدهم تا بیست و هفتم آذرماه (یعنی هفتم تا هفدهم دسامبر) در شهر قونیه

ادامه مقاله »

کتیبه شکل شاه

راه و جاده از گذشته‌های دور یکی از نیازهای اساسی انسان متمدن و شهرنشین بوده و توسعه راه‌ها از دغدغه‌های مهم حاکمان به حساب می‌آمده است. وجود راه‌های مناسب و

ادامه مقاله »

تنگه کافریـــن

تنگه کافرین در نزدیکی شهر بدره قرار دارد و از مهمترین و پربازدیدترین جاهای دینی ایلام به شمار می‌رود. استان ایلام در غرب ایران قرار دارد که از غرب به

ادامه مقاله »

ورود / عضویت