از ژاپن علمی تخیلی تا علمی تخیلی ژاپن – بخش دوم

درباره‌ی نویسنده:

کریس جونز، استاد فلسفه و جامعه‌شناسی شرق، از فارغ‌التحصیلان دانشگاه آکسفورد در مقطع دکتری است. او لیسانس و فوق لیسانس خود را از دانشگاه کمبریج و در رشته‌ی فلسفه گرفت. از محققان موسسه‌ی «یوویک» در دانشگاه لندن می‌باشد و دارای دکترای افتخاری از موسسه‌ی تحقیقات آسیایی «یو بی سی» است. مدیریت موسسه‌ی «تفکرات فلسفی و سیاسی» و ریاست «تحقیقات ژاپن مدرن» در دانشگاه لایدن هلند، بخشی از آخرین از تحقیقات این نویسنده محسوب می شود.

 

  • علمی‌تخیلی ژاپن:

موفقیت و شهرت انیمه در دهه‌‌ی 90 و اوایل قرن بیست‌و‌یک تاثیر زیادی برروی محبوبیت گونه‌ی علمی‌تخیلی داشت. در این دوره، بازی‌های کامپیوتری ژاپنی (که بیشتر آن ها علمی‌تخیلی بودند) بازار جهانی را تحت سلطه‌ی خود درآوردند و تاثیر فرهنگ و فناوری ژاپن در سینمای علمی‌تخیلی آمریکا، روز به روز مشهودتر می‌شد.
ریدلی اسکات در مصاحبه‌های مطبوعاتی خود، به روشنی از تاثیرات علمی‌تخیلی ژاپن در فیلم بلید رانر صحبت می‌کند. خواهران واچوسکی از اهمیت وافر انیمه مطلع بودند و در ساخت سه‌گانه‌ی‌ ماتریکس الهامات بسیاری به خصوص از انیمه‌ی‌ «روح در پوسته» گرفتند. چندی پیش لئوناردو دیکاپریو اظهار داشت که قصد تهیه‌کنندگی فیلم «آکیرا» را دارد. افرادی نظیر اوشی مامورو (روح در پوسته 1995) و اوتومو کاتسوهیرو (آکیرا 1988) با انیمه‌های علمی‌تخیلی توجه مخاطبان زیادی را در آمریکا به خود جلب کردند، بنابراین تعجبی ندارد که جشنواره‌ی «وردکان» در نهایت ژاپن را نه فقط یک کشور فعال در گونه علمی‌تخیلی، بلکه به عنوان یک جامعه‌ مدرن و علمی‌تخیلی بشناسد.
با وجود این‌که علمی‌تخیلی در ژاپن همیشه پا به پای غرب درحال رشد و شکوفایی بوده است، گفته می‌شود بسیاری از شرکت‌کنندگان در جشنواره‌‌ی «نیپون» در سال 2007 از عمق و غنای آثار ژاپن متحیر شده ‌شدند. ژاپن تا قبل از آن از مجامع نقد و بررسی ادبی کشورهای غربی دور بوده. جشنواره‌ی «سایون» ژاپن با ادعایی در بین‌المللی بودن ندارد، اما از نظر اعتبار، تفاوتی با جوایز «هیوگو» ندارد و تا کنون چهره‌ی‌ قابل قبول تری نسبت به آثار علمی‌تخیلی خارجی داشته است. این جشنواره برخلاف هیوگو، بخش جداگانه‌ای برای معرفی بهترین آثار ترجمه شده در نظر گرفته که افرادی چون فرانک هربرت، رابرت دلازنی، و دیوید برین موفق به کسب جوایز آن شده‌اند. بسیاری از نویسندگان ژاپنی که در آثار خود از تلفیق مضامین شرقی و غربی استفاده کرده اند ، هم چنان در غرب ناشناخته هستند. در حال حاضر ژانر علمی‌تخیلی ژاپن نسبت به قبل گسترش بیشتری پیداکرده است و تا حدودی با فاصله گرفتن از رمان و داستان‌های کوتاه علمی‌تخیلی، به شاخه‌های هنری دیگری چون مانگا، انیمه، و بازی‌های کامپیوتری راه پیدا کرده است.
خوانندگان ممکن است با کارهای آبه کوبو نویسنده‌ی‌ کتاب «ورود به عصر یخبندان» آشنا باشند. برخی از آثار او در سال 1970 و در عصر موج نو، به زبان انگلیسی ترجمه شد. کوماتسو ساکیو از دیگر نویسندگانی است که تا کنون چهار بار برنده‌ی‌ جایزه‌ سایون شده و ممکن است به خاطر خلق آثاری چون «ژاپن غرق می‌شود- 1973» (ترجمه به انگلیسی در سال 1995) برای عده‌ای از خوانندگان انگلیسی‌زبان آشنا بنظر برسد. بیش از چهار میلیون نسخه از کتاب «ژاپن غرق می‌شود» در ژاپن به فروش رسید و کماتسو موفق به دریافت جایزه‌ی سایون برای همکاری در ساخت فیلمنامه‌ی‌ «ژاپن غرق می‌شود- قسمت دو» شد. نویسندگان ژاپنی نسبت به بقیه‌ی کشورها‌ی هم رده، حضور کمتری در عرصه‌ی بین‌المللی داشته‌اند. هوشی شین ایچی، نویسنده‌ی‌ داستان‌های کوتاه علمی‌تخیلی، یکی دیگر از این افراد بود. حتی تاتسویی یاسوتاکا که به دلیل دریافت جوایز تانیزاکی (1987) و کاواباتا (1989) و کسب جایزه‌ سایون در دو سال پیاپی (1975 و 1976) به شهرت زیادی در کشور ژاپن رسیده بود، بیشتر به دلیل نوشتن رمان پاپریکا در سال 1993، و ساخت انیمه‌ی‌ آن به کارگردانی ساتوشی کان بود که توانست شهرت جهانی کسب کند. علمی‌تخیلی ژاپن در سال‌های اخیر به سطح قابل توجهی از پختگی رسیده و نویسندگانی چون اوئه کنزابورو (برنده‌ جایزه‌ی نوبل ادبی) و موراکامی، از کسانی هستند که عناصر گونه‌ی علمی‌تخیلی و فانتزی را با روش‌های جدیدی در رمان‌های خود تلفیق کرده‌اند.
با وجود اشتیاق سیری‌ناپذیر نویسندگان ژاپنی در مطالعه‌ آثار علمی‌تخیلی غرب، عوامل زیادی وجود دارد که باعث متمایزشدن آثار این دو فرهنگ از یکدیگر می‌شود. تاتسومی‌تاکایوکی (آپاچی تمام فلزی- 2006) از نویسندگانی است که ترجیح می‌دهد به‌جای به تصویر کشاندن خصوصیات مردانه‌ی‌ قهرمانان (که بیشتر در آثار آمریکایی دیده می‌شود) روح خلاقانه و مالیخولیایی گونه علمی‌تخیلی ژاپن را به تصویر بکشد. در آثار نویسندگانی مثل کوماتسو و آبه کوبو، روح آسیب ‌دیده‌ی‌ ژاپن که ناشی از اضطراب جنگ و شکست آخرالزمانی از متحدین بود به طور کامل مشهود است. از نظر آن‌ها وجود گونه‌ی علمی‌تخیلی در ژاپن، چشم انداز و هدف ویژه‌ای دارد زیرا آینده‌نگری و جهت گیری در توسعه و پیشرفت فناوری، از خصوصیات اصلی ژاپن پسا جنگ (1945) است. ژانر علمی‌تخیلی برای مخاطب خود این زمینه را فراهم می آورد تا مسیر خود را در آینده‌ی‌ نامشخص دنیا تصور نماید.
دهه‌‌‌های 80 و 90 به عنوان عصر طلایی ژانرهای علمی‌تخیلی در ژاپن شناخته شده است. در این دوره نسل جدید نویسندگان ژاپنی به آثار علمی‌تخیلی کلاسیک (ژاپنی یا ترجمه شده) به خصوص رمان‌های «گودزیلا» و «ژاپن غرق می‌شود» استناد می‌کنند و نویسندگان جوان ژاپنی برای اولین بار نام خود را در کنار افراد شناخته‌شده‌ای چون کورد واینر اسمیت و ساموئل دلانی می‌یابند. سال‌های 80 و 90 غنی‌ترین دوره‌ی علمی‌تخیلی ژاپن است زیرا نویسندگان این دوره علاوه بر غنا بخشیدن به ایده‌های خود، سنت و فرهنگ ژانر علمی‌تخیلی را از غرب فرا گرفتند. نتیجه‌ این رویکرد، بیان مضامین و موتیف‌های غیرعادی و تازه‌ بود. این ویژگی‌ها نشانگر ماهیت جدید و مدرن ژاپن می باشد.
رمان‌های کوماتسو برخلاف نویسندگان آمریکایی، برگرفته از احساس پارانویای ناشی از جنگ سرد نبود بلکه بیش تر به رخداد‌های سهمناک طبیعی مربوط می‌شد. به طور قطع و یقین این رمان‌ها ایفا کننده‌ی نقش مهمی‌ در علمی‌تخیلی ژاپن بودند و بسیاری از مهم‌ترین نویسندگان دوره‌ی‌‌ طلایی، نگاه داستان های خود را بر مفهوم بلاهای طبیعی و تاریخی متمرکز ساختند. یکی از این نویسندگان اوتومو کاتسوهیرو نام داشت که با ساخت مانگا و انیمه‌ی «آکیرا» و «دوموو» تبدیل به چهره‌ای جهانی شد. در همین دهه بود که علمی‌تخیلی ژاپن تبدیل به گونه‌ای جداگانه با فرهنگی بسیار متفاوت شد که علاوه بر ارتباطاتش با علمی‌تخیلی غرب، ویژگی‌های فرهنگی خود را بازتاب‌ می نمود.
یکی از خصوصیات جالب و هیجان‌انگیز علمی‌تخیلی ژاپن، سازگاری‌اش با رسانه‌های دیگر نظیر رمان، مانگا، انیمه و صنعت بازی‌های رایانه‌ای ‌است. انیمه‌ی «اوانجلیون» به همان مضامینی اشاره می‌کند که در دهه‌ی‌ 20 وجود داشت: مقایسه‌ محدودیت‌های بیولوژیک انسان در مقابل فناوریِ ربات، سایبرنت و مِکا. توجه به جنسیت زن و قرار دادن مفهوم زایش بیولوژیک در مقابل زایش فناورانه. این مضامین در ژانر علمی‌تخیلی، به ویژه در ساب‌ژانر سایبورگ مرسوم بودند.
جشنواره‌‌ی سایون هر ساله توجه‌ خاصی به رسانه‌های جدید و متفاوت نشان می‌دهد. این جشنواره در سال 2001 جایزه‌ی‌ بهترین رسانه را نه به فیلم و نه به مانگا بلکه به بازی ویدئویی Gunprade March داد که مانند بسیاری از بازی‌های ژاپنی، در اروپا و آمریکا چندان آشنا نبود. ولی بعدها مانگای این بازی توسط سانادورا هیرویوکی نوشته و انیمه‌ی آن توسط ساکورابی کاتسوشی ساخته شد و هر دو اثر به زبان انگلیسی ترجمه شدند. وجود چنین تنوع و گستردگی در ژانرهای علمی‌تخیلی مستلزم بهرمند شدن از همکاری چند صنعت جداگانه مثل بازی، اسباب بازی، مانگا، انیمه، فیلم می‌باشد. در علمی ‌تخیلی ژاپن شاهد پیشرفته‌ترین، ماندگارترین، و فراگیرترین نمونه‌های این رویکرد هستیم. شاید یکی از مهم ترین آن‌ها فیلم‌های «آخرین رویا» باشد که به تنهایی سبب تولید چندین بازی، مانگا، انیمه، رمان و حتی کاراکترهای عروسکی شده است. ساخت آثار چند رسانه‌ای در ژاپن معمول‌تر از سایر نقاط جهان است. برای داستان‌های علمی‌تخیلی ژاپنی ادامه‌دادن و حتی پایان‌یافتن در بستر یک رسانه‌ دیگر اتفاق آن‌چنان غریبی نیست. به سخن دیگر، ژانر علمی‌تخیلی یک فرم بیانی ویژه و یک پدیده‌ی‌ اقتصادی- اجتماعی در ژاپن است.

آخرین مقالات منتشر شده

داستان؛ بالهایی برای ایکاروس

درباره‌ی نویسنده: فندرسون ژلی کلارک، تخلص تاریخ‌نگار و نویسنده‌ی علمی تخیلی آمریکایی، دکستر گابریل است. وی داستان‌های تخیلی و غیرتخیلی خود را با نام‌های متفاوت منتشر می‌کند تا خوانندگان هر

ادامه مقاله »

داستان حیرانی آرتور

حسین شهرابی فراهانی متولدِ ۱۳۶۰ است. او شیفته‌ی ستاره‌شناسی است و احتمالاً به همین دلیل به دنیای ادبیات علمی‌تخیلی وارد شده است. او کتاب‌های بسیاری از جمله سه‌گانه‌ی بنیاد و

ادامه مقاله »

تازه ها

جنایت‌های آینده‌ی دیوید کراننبرگ ایران آرت: ویگو مورتنسن و کریستن استوارت در فیلم جدید دیوید کراننبرگ با عنوان “جنایت‌های آینده” جلوی دوربین می‌روند. لئا سیدو، اسکاد اسپیدمن، لیلی کورنوفسکی و

ادامه مقاله »

تازه‌ها

آسیموف در آغاز سه‌گانه‌ی«آسیموف در آغاز» چاپ شد/تشریح مسیری که آقای نویسنده طی کرد مجموعه‌ی سه‌گانه‌ی «آسیموف در آغاز» نوشته‌ی آیزاک آسیموف با ترجمه‌ی سعید سیمرغ به همت انتشارات کتابسرای

ادامه مقاله »

داستان «نامه به ققنوس»

چیزهای زیادی برای گفتن وجود داره. ولی نمی‌دونم از کجا شروع کنم و خب این خیلی سخته. خوشبختانه بیشتر ماجراهایی که برام پیش اومده رو فراموش کردم. ولی جالب اینجاست

ادامه مقاله »

گوش کردن به صدای گذشته

ویرجینا وولف نویسنده انگلیسی کمی قبل از مرگش نوشت «اغلب به این می اندیشم که آیا ممکن نیست چیزهایی که ما عمیقا احساس کرده ایم، هستی مستقل از ذهن ما

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist