پیام بهروز غریب پور به مناسبت روز جهانی تئاتر

در سال 2015، اتحادیه‌ی بین‌المللی نمایش‌گران عروسکی union international de la marionette ، از من خواست که پیام روز جهانی تئاتر، که در بیست‌وهفتم ماه مارس هر سال، مصادف با روز هفتم فروردین ماه برگزار می‌شود را، من بنویسم. هرچند خبرگزاری‌های ایرانی و فارسی‌زبان، به آن توجه چندانی ننموده و این اتفاق بیش‌تر در خارج از ایران انعکاس یافت و به اغلب زبان‌های زنده‌ی دنیا در شعب “یونیما” در جهان، ترجمه شد. اما آن‌چه که من را واداشت که دوباره به‌سراغ این بیانیه بروم، دو نکته‌ی حائزاهمیت است: نخست آن‌که در باورهای من نسبت به جهان فراخ و عمیق نمایش عروسکی، تغییری رخ داده است و آن این است که: نمایش عروسکی بیش از پیش، موردتوجه کارگردان‌های تئاتر قرار خواهد گرفت و خواهیم دید که بر شمار آثاری که نام‌آوران تئاتر در این عرصه خلق خواهند کرد، افزوده شده و نمایش‌گران عروسکی، با موجی از رخدادهای حیرت‌انگیز روبه‌رو خواهند شد و درک حقیرانه‌ی بسیاری از آن‌ها، از این پدیده‌ی بی‌نظیر هنری، فرو خواهد ریخت. چنان‌که “تاتئوس کانتور”، پیش‌گام هنر تئاتر لهستان، و به‌عبارتی یکی از پیش‌گامان تئاتر جهان، چنین کرد؛ و دیگر آن‌که: هر هنری که حالت قبیله‌ای و جزیره‌ای، به‌خود بگیرد، محکوم به فناست و غالباً کسانی به چنین انزوائی تن در می‌دهند که تاریخ و زمان را درک نمی‌کنند. آن‌ها یادشان نیست، یا اصلاً نمی‌دانند که چیکا ماتزو مونزایمون، در قرن هفدهم میلادی، نمایش‌نامه‌های بی‌نظیری برای نمایش عروسکی ژاپن می‌نوشت که همگان را، و نه فقط کودکان را، به وجد می‌آورد. چیکا ماتزو مونزایمون را شکسپیر ژاپن نامیده‌اند. جالب است آکیرو کوروساوا، آریان منوشکین، سرجیولئونه و پیتر بروک در «مجمع پرندگان»، در اندازه‌های متفاوت از قدرت نمایش عروسکی بهره بردند و باز اضافه کنم که “ابراتسوف” یکی از بهترین شاگردان کنستانتین استانیس‌سلاوسکی بود که بازی‌دهندگی و نمایش‌گری عروسکی را با همان اصول “ناتورالیسم” در تئاتر تطبیق داد و … به‌هرحال در آغاز بهار 1400، هنوز فریاد من بلند است: آقایان! به تئاتر عروسکی بها بدهید. خانم‌ها و آقایان نمایش‌گر عروسکی، حرفه‌اتان را دست‌کم نگیرید؛ از تئاتر، سینما، هنرهای تجسمی، از شعر، از ادبیات جهان، از موسیقی غافل نمانید و اگر بازی‌دهنده‌اید خود را عروسک‌گردان ننامید. عروسک‌گردان واژه‌ای برای تحقیر مقام و منزلت شماست. ما بازی‌دهنده‌ی عروسکیم و جان‌بخشی می‌کنیم و “نمی‌گردانیم!!!”، “می‌آفرینیم”:
ده ساله بودم که نخستین اجرای یک نمایش عروسکی سنتی را دیدم. ده ساله بودم که عاشق “مبارک” شدم. عشقی که هنوز و پس از گذشت بیش از نیم قرن، در ذهن و جان من است. بیست ساله بودم که به‌دنبال این عشق؛ کوچه‌ها و خیابان‌های تهران را زیر پا گذاشتم، تا نمایش‌گران قدیمی و نیمه‌جان و از رمق‌افتاده‌ی آن روزها را پیدا کنم و آن‌ها را از نو به محافل هنری و دانشگاه بیاورم و دیگران را عاشق معبودم کنم. آن‌زمان خود را تنها عاشق دنیا می‌پنداشتم، اما به‌زودی پی ‌بردم که تنها نیستم و تا توانستم به این‌جا و آن‌جای جهان رفتم و جهان نمایش عروسکی را کشف کردم و با عاشقان نمایش عروسکی در ایتالیا و انگلیس و هند و چین و روسیه و آمریکا و فرانسه و آلمان و … روبه‌رو شدم. کشف این‌که نه‌تنها؛ تنها نیستم، بلکه یکی از میلیون‌ها عاشق نمایش عروسکی‌ام، و کشف این‌که معبودم “مبارک”، یکی از ده‌ها عروسکی‌ست که قرن‌ها مردم را با کنایه و طنز، و این جهان خشن را با خنداندن بشر وحشت‌زده از جنگ و فقر و خشونت و آوارگی به زندگی، امیدوار کرده‌ است؛ چنان شادمانم کرد که حد و اندازه ندارد. اما به‌زودی پی بردم که خانواده‌ی تئاتر کشورم و سایر کشورهای دنیا، به‌دیده‌ی تحقیر به این هنر نگاه می‌کنند و وارد شدن در این دنیا را در شأن خود نمی‌دانند و آن‌جا بود که برای دفاع از عشقم، چون رزمنده‌ای که از گنجی دفاع می‌کند؛ خود را به جهانِ بی‌کران سپردم و در هر فرصتی به سراغ این گنج رفتم، و هر بار بیش‌تر پی بردم که نمایش عروسکی زبانی به ژرفا و گستردگی و دیرینگی غم و اندوه و شادی بشر است و هر عروسک، نمادی از جهان پیرامونی ما و انسان‌های پیش از ما بوده است و به این راز پی ‌بردم که چرا “عمر خیام” ریاضی‌دان، فیلسوف و شاعر بلندآوازه‌ی ایرانی، در چند رباعی بی‌نظیر خود؛ جهان انسان‌ها را با جهان نمایش عروسکی، یکی دانسته است:
ما لعبتکانیم و فلک لعبت‌باز
از بهر حقیقتی، نه از روی مجاز
بازیچه همی‌کنیم بر نطع وجود
افتیم به صندوق عدم، یک یک باز
و یا:
هست از پس پرده گفت‌وگوی من و تو
چون پرده بر افتد، نه تو مانی و نه من
در سفرها و در نوشته‌ها و در گفت‌وگو با دیگر عاشقان نمایش عروسکی، بیش از پیش پی بردم که نمایش عروسکی در ذهن چیکاماتزو مونزایمون، در ذهن نمایش‌گرانِ معابد، از نگاه نمایش‌گرانِ سیسیلی، در ذهن و زبانِ دالانگ‌های اندونزی و از منظر کارگردان‌ها و نمایش‌گرانِ جای جای جهان، معانی متفاوتی دارد و باورم شد که می‌توان با این زبانِ چندین هزار ساله‌ی بشری، به نقد جهان پرداخت و می‌توان بر شمار مخاطبان و عاشقان این هنر افزود و عمیقاً باور کردم که اگر اختراع “چرخ” جهان را دگرگون کرده و راه‌های وصل انسان‌ها را هموارتر و آسان‌تر کرده، کشفِ نمایش عروسکی، به همان حد و اندازه، در نزدیک‌تر کردن انسان‌ها و برداشتن فاصله‌ها مؤثر بوده و هست؛ زیرا که حتی در یک نمایش عروسکیِ فلسفی نیز، عنصری از دنیای کودکی در مخاطب بیدار می‌شود و ناگهان سن و سال محو می‌شود و او موجودات چوبی، یا ساخته‌شده از هر ماده‌ای را زنده می‌پندارد. شاید بالاترین وظیفه‌ی هر نمایش‌گرِ عروسکی در هر جای دنیا و به هر زبان و هر شکل، بیدار کردن “کودکی” در میلیون‌ها انسانی باشد که به‌تدریج چهره‌ی جهان را به خون و خشونت آلوده‌اند و نمایش عروسکی و ما عاشقان هنر دیرینه‌ی اجدادمان، بایستی از میزان این شرارت و دشمنی خانواده‌ی بشری بکاهیم. و کودکی را و صفای کودکی و باورهای زیبای کودکی را از نو، به‌یاد مخاطب‌مان بیاندازیم … روز جهانی بیدارگران کودکی، روز جهانی نمایش عروسکی، روز عاشقان نمایش عروسکی مبارک باد.

آخرین مقالات منتشر شده

تاریخ نگاری دراماتیک

تونی کوشنر، با نامِ کاملِ آنتونی روبرت کوشنر، متولد ۱۹۵۶ نیویورک است. نمایش‌نامه‌نویسی را در دهه‌ی 8۰ میلادی آغاز کرد و از همان ابتدا از تئاتر اپیک برشت و رئالیزم

ادامه مقاله »

یک پدر شیمیایی شده به فروش می‌رسد

حالا دیگر می‌توان با اطمینان به این نکته اشاره کرد که خانواده در سپهرِ سیاسی و اجتماعی این روزهای ایران، آماجِ سخت‌ترین دشواری‌هاست. آرمان‌گرایی انقلابی دهه‌ی شصت، به واقع‌گرایی دوران

ادامه مقاله »

تازه‌‌ها در تئاتر

وقت خوشِ حمید امجد حمید امجد خوشنود است که در دوران قرنطینه چند اثر و از جمله تازه‌ترین کارش ـ نمایش‌نامه‌ی «وقت خوش» ـ را نوشته است، که نمایش‌نامه‌ای درباره‌ی

ادامه مقاله »

تازه ها در تئاتر

هادی مرزبان و سرانجام دکتر نون هادی مرزبان که چند سالی هست درصدد اجرای نمایش دکتر نون است، به‌زودی تمرین‌های این نمایش را برای اجرا در تالار اصلی تئاتر شهر

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist