پیام دکتر عطاالله کوپال به مناسبت روز جهانی تئاتر

از سوی بنیاد بین‎المللی تئاتر، روز 27 مارس (برابر با هفتم فروردین ماه)، به‌عنوان روز جهانی تئاتر تعیین شده است. از آن‌جایی که در ایران، روز هفتم فروردین، در میانه‎ی تعطیلات نوروزی قرار گرفته، هفته‎ی بزرگ‌داشت تئاتر، غالباً با عنوان «جشن اردیبهشت تئاتر ایران»، طی روزهای نهم تا پانزدهم اردیبهشت برگزار می‎شود. در طول سال گذشته، هزاران هنرمند تئاتر در ایران و میلیون‎ها هنرمند تئاتر در جهان، به‌علت همه‎گیریِ بیماری کرونا، از کار بیکار شدند. فقط در برادوی، مرکز تئاتر تجاری نیویورک، در یک سال گذشته، بیش از نود و شش هزار نفر بیکار شدند و کرونا خسارتی نزدیک به پانزده میلیارد دلار برجا گذاشت. اما آمار دقیقی از مجموع خسارت جهانی و کل تعداد بیکارشدگان تئاتر در همه‎ی کشورها، وجود ندارد و البته بر همین منوال، چنین اطلاعاتی درباره‎ی خسارت‎های تئاتر ایران نیز به‌واسطه‎ی همه‎گیری کرونا، موردمحاسبه قرار نگرفته است. فقط گه‌گاه هنرمندان تئاتر، فریاد اعتراض خود را در چاه‎های بی‌پاسخ سر داده‎اند. چه‌بسا نیز صرفاً بازیگران در این اعتراض‎ها به‌چشم آمده‎اند؛ در حالی‌که مجموعه‎ی صنف‎های هنرمندان تئاتر در این همه‎گیریِ طاقت‎فرسا، بیکار شده‎اند و در کنار آن‌ها، کسانی هم که کارشان تئاتر نبوده، اما در کنار تئاتر، با انجام یک رشته خدمات جنبی، ارتزاق می‎کرده‎اند، اینک به صف بیکاران پیوسته‎اند. مرکز هنرهای نمایشیِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با نگاهی خوش‎بینانه در آغاز سال 1399، با راه‌اندازی «پخش تئاترهای آنلاین» در پردیس تئاتر تهران، از طریق چند رسانه‎ی مجازی، کوشش کرد که از گروه‎‎ها و هنرمندان تئاتر حمایت کند. اقدامی که البته باید مورداستقبال کامل صدا و سیما قرار می‎گرفت و زمینه را برای تولید گسترده‎ی «تله‌پلِی» (نمایش‎های تلویزیونی) فراهم می‎کرد؛ که متأسفانه چنین نشد. این رخداد در صدا و سیما می‎توانست در دو سطح حرفه‎ای و غیرحرفه‎ای، هم راه را برای هنرمندان قدیمی تئاتر، برای پرداختن به هنری که عمر خود را صرف آن کرده‎اند، هموار کند و هم دروازه‎ی نوجویی و نوآوریِ گروه‎های دانشجویی و آماتور را در عرصه‎ی تئاتر، گشوده نگهدارد. رویایی شیرین که هرگز تحقق نیافت! چنین است که سال گذشته را باید سال فرصت‎های سوخته‎ی تئاتر نامید. ای کاش فراخوانی گسترده، خطاب به هنرمندان تئاتر، از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صادر می‎شد که: در شرایط کنونی چه باید کرد؟ چه شایسته می‎بود اگر در بحث‎های کارشناسی در برنامه‎های تخصصی صدا و سیما، همین پرسش به چالش گذاشته می‎شد. هنوز سردرگمی‎های فراوانی در مجموعه‎ی تئاتر کشور وجود دارد. مثلاً اگر برای برنامه‎های روز جهانی تئاتر قرار باشد که از دَه استان کشور، دَه مجموعه‎ی تصویری مستند در معرفی آیین‌های نمایشی نوروزی اقوام ایرانی به‌نمایش درآید، با نهایت فروتنی باید اعلام کرد که چنین برنامه‎ای، در واقع نوعی پژوهش مردم‎شناسی است؛ نه پژوهش تئاتری. برنامه‎ای برای خالی نبودن عریضه است. خود فعالیت نیست. فعال‎نمایی است. با توجه به محدود و مختصر شدن همه‎ی فعالیت‎های اداری و اجراییِ مرکز هنرهای نمایشی به‌مناسبت شیوع کرونا، این امکان می‎توانست فراهم آید که از طریق فعال کردن یک خبرگزاری بین‎المللی تئاتر، ارتباط گسترده‎ای با هنرمندان معاصر تئاتر جهان برقرار کرد و از طریق تله‎کنفرانس، هر هفته یکی از این هنرمندان را میهمان جمع صمیمیِ تئاتری‎های ایران کرد (چیزی که اگر همین امروز هم برایش قدم برداشته شود باید آن‌را به فال نیک گرفت). در سال گذشته، این امکان را می‎شد در فضای سامانه‎های پخش «فیلم تئاتر» فراهم کرد که با خریداری آثار نمایشیِ تماشاخانه‎های حرفه‎ای جهان (که پیش از کرونا فعال بوده‎اند)، هنرمندان ایرانی بتوانند با تئاتر معاصر جهان آشنایی عمیق‎تری پیدا کنند و برای هنرمندان و دانشجویان تئاتر، اشتراک با تخفیف برای این سامانه‎ها ارائه می‎شد. از سوی دیگر باید در نظر داشت که نیازهای پژوهشی تئاتر ایران بسیار گسترده است. در شرایط خاص کرونا و توسعه‎ی گسترده‎ی فعالیت‌های مجازی، این امکان وجود می‎داشت که میان مرکز هنرهای نمایشی و دانشگاه‎ها، که حالا دیگر همه‎ی فعالیت‎های‎شان در فضای مجازی صورت می‎گیرد، قراردادهای مفیدِ پژوهشی منعقد می‎گردید تا در این فرصتِ به‌دست آمده، که عموم استادان تئاتر خانه‎نشین شده‎اند، امکان ویژه‎ای فراهم می‎آمد که کاستی‎های پژوهشیِ تئاتر کشورمان برطرف می‎گردید. از این گذشته باید گفت که، چراغ هیچ صحنه‎ای هرگز روشن نخواهد شد، مگر آن‌که نمایش‌نامه‎ای برای اجرا انتخاب گردد. شالوده‎ی تئاترِ هر سرزمینی، وابسته به نمایش‌نامه‎نویسان آن سامان است. با راه‌اندازی سامانه‎ی نمایش‌نامه‎خوانی در فضای مجازی، شایسته بود این امکان فراهم می‎آمد تا آثار نمایش‌نامه‎نویسان جوان، توسط خودشان، و یا توسط نقش‎خوانان، با رعایت فاصله و قراردادهای بهداشتی، خوانده شود و در فضای مجازی ارائه گردد. بی‎گمان آغاز چنین فرایندی، می‎تواند نویسندگان جوان را به نوشتن دلگرم سازد و از سوی دیگر سرمایه‎ی آینده‎ی نمایش‌نامه‎نویسی کشورمان را ذخیره ‎کند. همه‎ی این‌ها، نه برای آن است که آبی برای تئاتری‎ها گرم شود و سهمی از سفره‎ی درآمد، نصیب‌شان گردد. هنرمند تئاتر سربلندتر از آن است که فقط بهانه‎ای برای کسب درآمد بجوید. همه‎ی این‌ها برای آن است که تئاتر، هنری بشردوستانه‎ است و نمی‎توان جامعه را از آن محروم ساخت. تئاتر وجدان بیدار اجتماع را می‎سازد و از اَوان کودکی، باید به‌مثابه‌ی یک درس و جزئی از فرایند آموزش، از مهدکودک تا دانشگاه، در کنار برنامه‎ی تحصیلیِ نسل جوان قرار داشته باشد. این وجدان بیدار را برای نسل جوان، هنرمندان تئاتر پرورش خواهند داد. از این‌رو از دست‎اندرکاران هنر و فرهنگ کشور، در این گفتار کوتاه می‎طلبیم که آنان را در شرایط خطیر کنونی، به‌صورت حرفه‎ای و به اَشکال نوین و ابداعی به‌کار بگمارند. اگر بنا باشد که تئاتر را با چیزی مقایسه کنیم، باید باور بداریم که تئاتر را فقط می‎توان با نان مقایسه کرد. همان‌گونه که نان را نمی‎توان از جامعه دریغ کرد، مردم را نیز نمی‎توان از تئاتر محروم کرد. امری محتمل و پذیرفتنی است که باید شکل‎های جدیدی برای گسترش هنر تئاتر یافت. خاموشیِ تئاتر هم‌چون خاموشی قلب‎ها است. همین امروز، به‌مناسبت روز جهانی تئاتر، بیندیشیم که چراغ دل‎ها را چگونه روشن نگهداریم و از هنرمندان تئاتر چگونه حمایت کنیم. با چشم‎اندازی که امروز در برابر ما قرار دارد، شاید تا یک سال دیگر هم نتوان به بازگشایی تماشاخانه‎ها اندیشید. ضرورت دارد پیشه‎ی تئاتر به شکل‎های جدیدی تعریف گردد. همانند نوعی فعالیت بشردوستانه، که هرگز تعطیل‎پذیر نیست؛ زیرا بشردوستی را اساساً نمی‎توان تعطیل کرد.

آخرین مقالات منتشر شده

تازه‌‌ها در تئاتر

برخورد محمد یعقوبی با انتشار بدون اجازه‌ی کارهایش محمد یعقوبی درصدد است جلوی انتشار غیرقانونی فیلم‌تئاترهایش را بگیرد. محمد یعقوبی با انتشار یادداشتی اعلام کرد: “چند روز پیش با خبر

ادامه مقاله »

به سوی تئاتر خصوصی مطلوب

ارائه‌ی تدبیر و تجویز در هر زمینه‌ای از جمله اقتصاد تئاتر، مستلزم داشتن دو گروه از پیش‌فرض‌ها و مقدمه‌هاست. گروه اول این مقدمه‌ها به «ارزش‌ها، هنجارها و آرمان‌ها» بازمی‌گردد. برای

ادامه مقاله »

تازه ها در تئاتر

«خاله مرجان و خروس» در فضای مجازی فیلم‌تئاتر «خاله مرجان و خروس»، به‌نویسندگی و کارگردانی مریم کاظمی، در گامِ سوم طرح «نمایش‌نما»، از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان،

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist