گاه نامه ویکی تماس شماره 66 – ویکی تئاتر

منتشر شده در 9 بهمن 1399
گاه نامه ویکی تماس شماره 66- تئاتر شماره 10

فهرست گاه نامه ویکی تماس شماره 66 – ویکی تئاتر

نگاهی بر آنچه در این شماره خواهید خواند

تئاتر و ضرورت تأسیس یک مرکز مطالعات تئاتر

دکتر مجید گیاه چی

…ورود و ظهور تئاتر در ایران با انقلاب مشروطه پیوند خورده است و تئاتر و مشروطه، تأثیرات متقابلی بر هم گذاشته و یکی از همان مجال‌ها و فرصت‌های اندک پیش‌آمده در خلاء ایجادشده در اقتدار قدرت را برای تئاتر فراهم کرده‌اند، جایی‌که کنش‌های اجتماعی با تئاتر پیوند خورده بود و هر متفکر و روشنفکری خود را موظف و ناگزیر می‌دید به تئاتر توجه نشان بدهد و بخش قابل‌توجهی از سیاسیون و صاحبان قدرت، حتی در کسوت وزیر و نماینده‌ی مجلس و …، دستی در تئاتر داشتند. جایی‌که به‌نظر می‌رسید این هم‌گرایی وجود داشته که «تئاتر، روزنامه و مدرسه» به‌عنوان سه رکن تمدن موردتوافق قرار بگیرد. در این‌جا می‌توان گفت جامعه‌ی تئاتر دچار اشتباه شد چرا که به ایجاد قوانین، نهادها و ساختارهای اجرایی و نظارتی لازم برای بقا و گسترش تئاتر توجه نکرد و البته در آن شرایط، چندان توقعی هم برای چنین توجهی وجود نداشت. اما یک تعریف از خیانت، تکرار یک اشتباه به‌وقوع پیوسته است و هر چه تکرارها بیش‌تر باشد بر عمق خیانت افزوده می‌شود…

معرفی عناوین نمایشهای سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر

تحریریه

…آثار منتخب بخش صحنه‌ای (غیررقابتی)۱. «الف کاف شین»، نویسنده و کارگردان روزبه حسینی (تهران)/ ۲. «تتراکرومات»، نویسنده و کارگردان محمدجواد صرامی (خمینی‌شهر)/ ۳. «گودو»، نویسنده جعفر قاسمی، کارگردان ابوالقاسم احدیان (میناب)/ ۴. «آپ.آرت.مان»، نویسنده سپیده قربانی، کارگردان امیر شاه‌علی (تهران)/ ۵. «ته‌بلیط»، نویسنده علی‌رضا حمیدین، کارگردانان علی‌رضا حمیدین و امیر پناهی‌فر (تهران)/ ۶. «عموهاشم»، نویسنده و کارگردان داوود فتحعلی‌بیگی (تهران)/ ۷. «برونسی»، نویسنده و کارگردان مرتضی شاه‌کرم (تهران)/ ۸. «پاشوره»، نویسنده و کارگردان حسن عابدی (بجنورد)/ ۹. «ژوان»، نویسنده و کارگردان داوود پورحمزه (تهران)/ ۱۰. «کاتالپسی»، نویسنده علی امیرریاحی، کارگردان وحید نفر (تهران)/ ۱۱. «هماتوم اپیدورال جن‌زده»، نویسنده و کارگردان جواد صداقت (تهران)/ ۱۲. «پات»، نویسنده و کارگردان اصغر خلیلی (تهران)/ ۱۳. «گرگاس یا روز به‌خیر»، نویسنده و کارگردان حمیدرضا نعیمی (تهران)/ ۱۴. «آژدهاک»، نویسنده بهرام بیضایی، کارگردان کیومرث مرادی (تهران)/ ۱۵. «سرباز»، نویسنده و کارگردان حسین پارسایی (تهران)/ ۱۶. «کمان‌ابرو»، نویسنده و کارگردان حمید ابراهیمی (تهران)/ ۱۷. «کجایی ابراهیم؟»، نویسنده و کارگردان لیلی عاج (تهران)/ ۱۸. «ایوب‌خان»، نویسنده و کارگردان امیر دژاکام (تهران)/ ۱۹. «مختلفیم»، نویسندگان سبحان بابایی و آرمان شیرالی‌نژاد، کارگردان آرمان شیرالی‌نژاد (تهران)…

تازه‌‌ها در تئاتر

تحریریه مجله

…با توجه به رفع برخی محدودیت‌ها از سوی ستاد ملی مبارزه با کرونا و بازگشایی دوباره‌ی سالن‌های تئاتر، پیش‌فروش بلیت نمایش “گرگاس‌ها یا روز به ‌خیر آقای وزیر”، به‌نویسندگی و کارگردانی حمیدرضا نعیمی در آستانه‌ی اجرای عمومی این اثر نمایشی در سالن اصلی تئاتر شهر، آغاز شد. هم‌چنین گروه اجرایی این نمایش از پوستر نمایش با طراحی رها خوب‌زاده رونمایی کرد. این نمایش از روز پنج‌شنبه نهم بهمن، ساعت ۱۸، با مدت زمان ۱۰۰ دقیقه و قیمت بلیط ۶۰ هزار تومان، در سالن اصلی مجموعه‌ی تئاتر شهر بر روی صحنه می‌رود. “گرگاس‌ها یا روز به ‌خیر آقای وزیر” که جدیدترین تولید گروه نمایش «شایا» است، داستان مردی است که برای منصب وزارت دارایی انتخاب می‌شود. او می‌داند بسیاری‌ از مسئولان و سازمان‌ها در فساد، اختلاس و پول‌شویی گسترده‌‌ی کشور دست دارند. پس اعلام می‌کند که بی‌هیچ ملاحظه‌ای قصد پاک‌سازی و اصلاحات دارد. از همین رو دیگران با تهدید، تطمیع و تزویر سعی می‌کنند او را از خواسته و هدفش دور کنند، اما او با عزمی راسخ، قصد دارد مفسدان را مجازات کند. وزیر دارایی، وقتی در طول مبارزه، با موانع و کارشکنی‌ها مواجه می‌شود، درمی‌یابد ریشه‌ی این فسادهای گسترده، به‌‎جای دیگری بازمی‌گردد، پس با اختیارات تامی که از سوی رئیس‌جمهور دریافت کرده، همه را غافل‌گیر می‌کند…

کوتاه درباره نمایش‌نامه «چهار دقیقه»، نوشته‌ نغمه ثمینی

محمدحسن خدایی

…نغمه ثمینی در یکی از تجربی‌ترین نمایش‌نامه‌های دوران حرفه‌ای خویش، جهانی دشواریاب و چندلایه خلق کرده که به راحتی، تن به فهم و آشنایی ما نمی‌دهد. به‌قول دنیز اوغلو در نمایش‌نامه‌ی “همان چهار دقیقه”، این روایت تمامی آن “درراه‌مانده‌ها و ازپای‌‌افتاده‌ها و کشتی‌شکسته‌ها و گریبان‌دریده‌ها و شکنجه‌شده‌ها و پای چوبه‌ی داررفته‌ها” است که خسته از مصیبت و ملال زمانه، دوست دارند به آتلانتیس خیالی عزیمت کرده و در یوتوپیای موعود، از نو زندگی آغاز کنند. نغمه ثمینی به‌گواه کلّیتی که در این دو نمایش‌نامه آفریده، گویی خود نیز در آستانه ایستاده و با تمامی تلاش‌های فرمی و محتوایی، هم‌چنان امکان عبور از این آستانه را نیافته. چرا که عبور از مرزی این‌چنین تاریخی و سهم‌ناک، یک وضعیت استثنایی نیاز دارد که نیرویی برسازنده تولید کند تا سوژه‌های تحت‌انقیاد بتوانند عاملیت خویش را بازیابند. با آن‌که هر دو نمایش‌نامه، تابستان ۹۸ در تهران اجرا رفت و تماشاگران زیادی توانستند ماحصل کارگردانی الهام کردا و صابر ابر را تماشا کنند، اما هم‌چنان می‌توان با خواندن متن هر دو نمایش‌نامه به این نتیجه رسید که تلاش هر دو کارگردان در نهایت نتوانسته چندان که باید، جهانِ شاعرانه و رازورزانه‌ی نویسنده را بر صحنه رویت‌پذیر کند. نغمه ثمینی در مقدمه‌ای که‌‌ بر چاپ کتاب نوشته، به این نکته اشاره دارد که شهر استانبول، الهام‌بخش او در این تزکیه‌ی روحی بوده و خصلت دوپاره بودن‌ آن، سمت و سوی نوشتار را برای او ترسیم کرده است…

گاه نامه ویکی تماس شماره 66 - ویکی تئاتر 1 - 57601
گاه نامه ویکی تماس شماره 66 - ویکی تئاتر 2 - 57601

مجله اینترنتی ویکی تماس

شماره 66 – ویکی تئاتر
نسخه کامل گاه‌نامه را از اینجا تهیه نمائید

ناتیا شاسترا: مکتوب مقدس جهان نمایـش

دکتر طلایه رویائی

تنها شاید ذکر این نکته کفایت کند که گم‌نامی آن متوجه تنگ‌دستی آن‌دسته از هنرمندان و نظریه‌پردازان شرقی اما غرب‌گرائی است که بر اساس باوری نادرست، تئاتر غرب را سرچشمه‌ی هنر نمایش دانسته و در صورت پذیرش چنین امتیازی برای نمایش شرق، معیارها و باورهایشان به‌هم خواهد ریخت و به‌ناچار در بسیاری از موارد، می‌بایستی به تفسیر‌های جدید روی بیاورند. زیرا که بوطیقای ارسطو، به‌تفکیک راجع به انواع اصلی درام توضیح می‌دهد و تفاوت ماهوی کمدی و تراژدی را روشن می‌کند و تا قرن‌ها بعد هیچ رساله‌ای در مورد اجرا نوشته نشده و آن‌چه که اهمیت داشته، متن و تقسیمات کیفی متن است. اما رو به رو شدن شرق‌شناسان با مکتوب مقدسی که چگونگی اجرا را تأویل و تفسیر می‌کند سبب شد که هنرمندان مؤلف تئاتر، برای شناختن هنر نمایش در هند و چین و ژاپن و ایران و … اهمیت قائل شده و تحت‌تأثیر این رویارویی و نیاز به اجرایی‌کردن اندیشه‌ها و نظرگاه‌های فلسفی و زیبایی‌شناسانه، در اواخر قرن نوزدهم، اجرا موردتوجه قرار گرفت و اهمیت عناصر اجرا توسط ده‌ها هنرمند پیش‌گام، مورد‌توجه عمیق واقع شد و آن‌چه که امتیاز غرب محسوب می‌شود در این‌جا نیز اتفاق افتاد..

مالیخولیای شاعرانه خواب در بیداری

بهروز غریب پور

…آوگوست استریندبرگ (۱۹۱۲-۱۸۴۹) نه درهمه‌ی آثارش، بلکه در آثاری هم‌چون «سونات اشباح»، «به‌سوی دمشق» و بعدها بخش‌هایی از «بازی رویا» (نمایش یک رویا)، یک شاعر غیب‌بین مالیخولیایی عجیب و ساختارشکن است و این خصلت‌‌ها در صحنه‌های وهم‌ناکِ سوررئال و شاعرانه‌، ورای زمان و مکان نمایش‌نامه‌هایش مستحیل شده … آن گفت‌وگوی با ارواح در فضای خواب‌گونه‌ی «سونات اشباح»، آن مکان‌ها و رویدادهای عجیب، متنوع و غیرمعمول (سرِ پیچ خیابان- کوره‌راهی میان دو بلندی – اطاق صورتی و …) در «به‌سوی دمشق»، آن شخصیت‌های ازلی بدون نام و هویت که اتفاقاً شخصیت‌های اصلی نمایش هستند (ناشناس، خانم، دانشجو، مومیایی، …)، آن گفت‌وگوهای عمیقاً ذهنی كه گویی شخصیت به‌جای گفت‌وگو، تنها پنهان‌ترین زوایای روحش را باز می‌گوید و از همه مهم‌تر، فضای رویایی و وهم‌آلود آن‌ها، دوست‌داران شاعرانگی را وامی‌دارد تا با ورود به دنیای غیرمعمول و عجیب استریندبرگ، احساس کنند که وارد وطنِ اصلی خود شده‌اند. به شروع حیرت‌انگیز و شاعرانه، چه از حیث فضا و چه کلام، در نمایش‌نامه‌ی «به‌سوی دمشق» توجه کنید:…

تئاتر چیست؟

مسلم خراسانی

…تئاتر – دیگری – تماشاگر. شکسپیر در نمایش‌نامه‌ی ژولیوس سزار می‌گوید: «چشم نمی‌تواند خود را ببیند، مگر در انعکاس چیزهای دیگر»، در آینه‌ی چشم دیگری. دیگری و حضورش در تئاتر، چنان نقش قابل‌ملاحظه‌ای دارد که «مارتین اسلین» نظریه‌پرداز انگلیسی معتقد است، بدون او تئاتری وجود نخواهد داشت: «نویسنده و اجراگران تنها نیمی از فرآیند كل را تشكیل می‌دهند. نیم دیگر تماشاگر و واكنش‌های اوست. بدون تماشاگر نمایشی وجود نخواهد داشت». گروتوفسکی، کارگردان تئاتر لهستانی و مطرح‌کننده‌ی تئاتر بی‌چیز، که در آن نقش عناصر اجرایی چون دکور، موسیقی و لباس، کم‌رنگ شده و بر حضور و رابطه‌ی بدن بازیگر با تماشاگر تأکید بیش‌تری می‌گذاشت، تئاتر را آن چیزی می‌داند که میان تماشاگر و نمایش‌گر اتفاق می‌افتد و هنگامی‌که نظرش را پیرامون تئاتر تازه‌ای که باب نموده، می‌پرسند، می‌گوید که تئاتر نویی کشف نکرده، بلکه قلمرویی را مورد توجه قرار داده که می‌تواند موضوعی برای مطالعه‌ی تئاتر باشد…

ضرورت ایجاد نقد در دوران مشروطه و احتیاج به ابقای آن

بهنام دارابی

…آغاز تجدد در ایران مقارن است با آغاز مشروطیت. پس از تأسیس دارالفنون و اعزام دانشجو به خارج از ایران، ورود تکنولوژی، رونق گرفتن صادرات و واردات و به همان نسبت تفکیک شدن اقشار مختلف جامعه در قالب طبقات، موجی از تجددطلبی پا گرفت. طبیعی است که تقلید از غرب در زمینه‌های مختلف، گام اول نزدیکی به این تجدد فرهنگی بود. تئاتر یکی از اشکال این تقلید بود و نقد تئاتر شکل دیگر آن؛ اما این ساده‌ترین نوع نگاه به مقوله‌ی آغاز نقد و نقادی در ایران است. پیش از این‌ها، جماعت ایران زیست اقشاری داشتند؛ یعنی در رسته‌هایی بزرگ و یک‌دست از لحاظ سبک زندگی، جای می‌گرفتند و این پیش از طبقاتی شدن، به‌معنای رایج آن است. رسته‌ها شامل زمین‌داران، دکان‌داران، مزدبگیران و روستائیان می‌شد که غیر از بخشی از زمین‌داران، هیچ‌کدام دیگر نقشی در شکل‌گیری پدیده‌های اجتماعی و سیاسی نداشتند. می‌توان گفت صرفاً جماعتی بودند که در کنار یک‌دیگر جامعه‌ای تشکیل می‌دادند تا حکومت مرکزی و در پی آن بقای خودشان پابرجا بماند. عوامل ذکرشده در بالا بزنگاهی بود تا این جامعه‌ی بسته را بیدار کند و برای نخستین بار خود را طلب‌کار بداند…

تأثیرپذیری تئاتر از رسانه/تکنولوژی . بخش دوم/ پایانی

دکتر مهرداد رایانی مخصوص

…شاید بتوان گروه‌هایی را که در دسته‌ی پست‌مدرنیست‌ها قرار می‌‌گیرند و از دهه‌ی ۱۹۶۰ کار خود را به‌شکل خودجوش آغاز کردند، نقطه‌عطفِ دومِ تئاتر در بهره‌برداری از رسانه‌های جمعی و تصویری دانست. لازم است تا در این‌جا نیز شماری پیشرو ذکر شوند: «روبرت ویلسون» از کشور امریکا، و «پیتر اشتاین» از کشور آلمان. این‌ها دو یاری هستند که در بسیاری از حرکت‌ها می‌‌توان نزدیکی فکری‌شان را صرف‌نظر از شیوه‌های منحصربه‌فردشان تشخیص داد. آن‌ها سفت و سخت توجه به رسانه/تکنولوژی را چسبیده و رها نکرده‌اند. کمی نزدیک‌تر به روزهای کنونی، لازم است به دو نام دیگر نیز اشاره کرد: «روبرت لپاژ» از کشور کانادا، و «شیرو تاکاتانی» از کشور ژاپن، که هر دو در بهره‌برداری از تکنولوژی و عناصر رسانه‌ای و دیجیتال، شهرتِ بین‌المللی دارند. هر دو کارگردان، اساس کارشان را بر روی تصاویر چندرسانه‌ای قرار می‌‌دهند و گاه آن‌قدر اجراهایشان به این تصاویر وابسته می‌شوند که نمی‌‌توانند بدون وجود آن‌ها درکِ درستی را به مخاطبان انتقال دهند. آن‌ها تمامِ هم و غم خود را صرفِ این می‌‌کنند که مجموعه‌ای از تصاویر (عکس و فیلم) را به هم‌راه جلوه‌های نوری و لیزری گرد هم آورده تا هم انتقال‌دهنده‌ی حس و حال و اتمسفر نمایش باشند و هم به باور‌پذیری گروه تماشاگران کمک نمایند و نیز در انتقالِ رخدادگاه، مؤثر واقع شوند…

پیشنهاد سردبیر

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist