گاه نامه ویکی تماس شماره 94 – ویکی تئاتر

منتشر شده در 9 اسفند 1399
گاه نامه ویکی تماس شماره 94- تئاتر شماره 12

فهرست گاه نامه ویکی تماس شماره 94 – ویکی تئاتر

نگاهی بر آنچه در این شماره خواهید خواند

تئاتر و مدیران

دکتر مجید گیاه چی

چرا در تئاتر هم، البته مشابه دیگر امور کشور، همه‌ی نگاه‌ها متوجه مدیران است. همه از مدیر متوقع اقدام و انجام عملی هستند و او را مسئول همه‌ی معایب و نقائص می‌شناسند. تا جایی‌که در همین تئاتر، همواره کسانی که خودشان هم در مقطعی سُکان مدیریت تئاتر را در دست داشته‌اند، باز نوک پیکان انتقادشان متوجه مدیریت تئاتر است و تقریباً هیچ‌کدام‌شان نیستند که از مدیریت تئاتر در ایران انتقاد نکرده، از آن ابراز رضایت کنند. جامعه‌ی ما به‌دلایل مختلف که یکی ازمهم‌ترین‌شان نقش مدیران و تمایل‌شان به مبسوط ‌الید بودن و برخورداری از حداکثر اختیار است، در حوزه‌ی ایجاد ساختارها و نهادهای متعادل‌کننده، یاری‌گر، یا ناظر قدرت، دچار مشکل جدی است و بدبختانه چنین مشکلی نه‌تنها در نهادهای دولتی و حکومتی، که حتی در نهادهای صنفی، مردمی و غیرانتصابی ما، چون مثلاً خانه‌ی تئاتر، هم وجود دارد. در همین تئاتر، گذشته از نبود نهادها یا ساختارهای مستحکم و مؤثر، اگر احیاناً جایی هم در اثر موقعیت و شرایطی، نهاد یا ساختاری شکل گرفته است، باز هم مثل همین خانه‌ی تئاتر یا انجمن‌های نمایش، هرگز دوام و قوام نیافته و تمام تلاش مدیران بعدی و گاه حتی مدیری که خود ایجادکننده‌ی آن بوده، صرف ناکارآمد کردن آن نهاد یا ساختار شده است…

تازه‌‌ها در تئاتر

تحریریه مجله

…فاطمه معتمدآریا، بازیگر تئاتر و سینما خبر مربوط به هرگونه فعالیت خود در اولویت دادن به هنرمندان در واکسیناسیون را تکذیب کرد. او با انتشار نامه‌ای در این زمینه نوشت: «این‌جانب فاطمه معتمدآریا، خبر مربوط به هرگونه فعالیت خود در ارتباط با درخواست اولویت واکسیناسیون هنرمندان سینما را اکیداً تکذیب می‌کنم. با وجود از دست رفتن بسیاری از هنرمندان تکرارنشدنی سینما به دلیل ابتلا به کرونا، اولویت را، شروع واکسیناسیون گسترده و بدون اتلاف وقت همه‌ی مردم ایران می‌دانم». اخیراً اخباری مبنی بر درخواست در اولویت بودن واکسیناسیون هنرمندان، به‌دلیل آن‌که از گروه‌های در خطر هستند منتشر شده که با استقبال گروهی از هنرمندان و مخالفت گروهی دیگر از آنان، مواجه شده است. تقریباً تمامی هنرمندانی که بر صحنه یا مقابل دوربین ظاهر می‌شوند، امکانی برای استفاده از ماسک و مراقبت از خود مطابق پروتکل‌های بهداشتی توصیه‌شده ندارند…

گفتگو با محمودرضا رحیمی

رضا آشفته

…آن‌چه در طول تاریخ سه هزار ساله‌ی پیدایی و گسترش جهانی تئاتر اتفاق افتاده، بیان‌گر این نکته است که در هر مقطعی، هر آن‌چه ثبات اجتماعی و امنیت مردم را به‌خطر انداخته، مستقیماً روی تئاتر هم تأثیر منفی گذاشته است و اندک نبوده مقاطعی که در اثر بروز برخی اتفاقات، تئاتر ناگزیر تعطیل شده است. مثلاً در هنگام وقوع جنگ‌های جهانی، آن‌چنان فعالیت تئاتری نداشته‌ایم، اما تلاش‌هایی برای این‌که کار نظری بشود و متأثر از این مطالعات سبک‌ها و مکتب‌های گوناگون تئاتری و هنری به‌وجود بیاید، داشته‌ایم. حتی بروز فاجعه‌ی جنگ‌های جهانی با آن تعداد فراوان از کشته‌ها و معلولان و بی‌خانمان‌ها، نتوانست جلوی اندیشیدن در تئاتر و آینده‌اندیشی تئاتری‌ها را بگیرد، حتی در موقعیت‌هایی که بالاجبار درِ سالن‌ها را بستند. قطعاً امروز هم همین‌طور است. با آمدن کرونا، تئاترها تعطیل شده‌اند و این تعطیلی قطعاً بر وضعیت معیشتی هنرمندان تأثیری مخرب گذاشته است، که برای کسانی که پیش‌تر هم پشتوانه‌ی اقتصادی قابل‌اعتنا، یا پس‌اندازی نداشته‌اند و نمی‌توانستند هم داشته باشند، متأسفانه تأثیری بسیار عمیق و غیرقابل جبران بوده است. تعدادی از هنرمندان صدیق ما هم جان به جان‌آفرین تسلیم کرده‌اند؛ کمابیش مثل همه‌ی جهان، ما نیز شرایط خوبی نداشته‌ایم، اما اندیشه‌ی تئاتر هم‌چنان جاری است و جریان دارد. در همین مدت، برخی روش‌ها به‌کار بسته شد تا شاید تئاتر بتواند به حرکت خود ادامه دهد و حتی گاهی موفقیت‌های اندکی هم بود. اما اگر در اندیشیدن به تئاتر نیز ناموفق بوده‌ایم، هر شکست برای ما، باید یک تجربه و گامی به جلو، برای رسیدن به یک پیروزی قریب‌الوقوع و موقعیتی مناسب‌تر قلمداد شود…

زیستن در حاشیه و فاجعه

محمدحسن خدایی

…نمایش‌نامه با این شرح آغاز می‌شود: «شهر بندری بزرگ در کشوری غربی، در محله‌ای رهاشده که رودخانه‌ای آن‌را از مرکز شهر جدا می‌کند، انباری متروکه، در بندر قدیمی». توصیف قلمرویی که روزگاری رونق داشته و برخلاف سکوت و سکون این روزها، امکانی برای زیستن بوده. سوت و کوری این روزهایش به خلأئی دامن ‌زده که مهاجران غیرقانونی تلاش دارند آن‌را به‌‎تصرف درآورند. بی‌نام و نشان‌هایی که به‌مانند اشباح سرگردان در گوشه و کنار بارانداز می‌پلکند و برای بقای خویش، جانانه می‌جنگند و اگر فرصتی دست داد، برای سرکیسه کردن رهگذران غریبه، مدام نقشه‌های خلاقانه می‌کشند. فی‌الواقع «بارانداز غربی» استعاره‌ای است از ممالک توسعه‌یافته‌‌ای که در گذر زمان، مأمن و ملجای بی‌پناهان بوده. آن طردشدگانی که به امید زندگانی بهتر، خطر کرده و با ترک دیار، به هر طریق ممکن تلاش دارند آرمان‌شهر موعود خویش را بیابند. اما اغلب این مسافران ناخوانده، این امکان را نمی‌یابند که در سرزمین تازه، ادغام شوند و احساس تعلق کنند. همیشه موانعی است و مرزهایی که می‌بایست از آن‌ها گذر کرد تا بتوان تبدیل به یک شهروند مسئول شد. «انتگراسیون» مسئله‌ی جهان امروزی ماست…

گاه نامه ویکی تماس شماره 94 - ویکی تئاتر 1 - 58042
گاه نامه ویکی تماس شماره 94 - ویکی تئاتر 2 - 58042

مجله اینترنتی ویکی تماس

شماره 94 – ویکی تئاتر
نسخه کامل گاه‌نامه را از اینجا تهیه نمائید

محسن سهراب؛ نامی رمزی در تئاتر ایران

بهروز غریب پور

…کریستین داوید درست می‌گفت: نام حشمت سنجری، مترادف ارکستر بزرگ و موسیقی سمفونیک بود و اوائل انقلاب در میدان‌های شهر تهران و حتی بعداً در پشت جبهه‌های جنگ، با ارکستر سمفونیک حضور می‌یافت تا مبادا این ارکستر را تعطیل بکنند. او در ایران مانده بود و مقاومت می‌کرد، اما در سال‌های منتهی به ۱۳۷۰، کهولتِ سنِ او اجازه نمی‌داد که آن شور و هیجانِ قدرت رهبری را به‌کار بگیرد، ولی عشق مفرط او به رهبری ارکستر، مانع می‌شد دست از این عشق بکشد. من در آن‌زمان فرصت را مناسب می‌دانستم که سالنی را به‌نام او نام‌گذاری بکنم و از هنر پایمردی او ستایش کنم. اما، الخناس با شنیدن این خبر او را وسوسه می‌کردند که «مبادا بپذیری! ما تصمیم مهم‌تری داریم» و با این وعده‌ی نامشخص، ابتدا او را از رهبری ارکستر کنار گذاشتند و بعد با این وعده که تصمیم مهمی داریم، پیرمرد را بازی می‌دادند. تصورم این بود که حشمت سنجری بعید نمی‌داند که تالار وحدت را به‌نام او نام‌گذاری بکنند! چرا که سال‌ها ارکستر سمفونیک تالار رودکی را رهبری کرده بود…

میزانسن در تئاتر

دکتر سهیلا نجم

…هم‌چنان‎که متذکر شدیم مسأله‌ای که بیش از هر چیز در این تحول حائزاهمیت است، مطرح شدن و اهمیت یافتن شخصیت مستقلی به‌نام کارگردان (متورآن‌سن METTEUR EN SCENE) در تئاتر است. درست است که مراحل نهایی شکل‌گیری و شکوفایی میزانسن و به‌دنبال آن نیاز به وجود کارگردان و فعاليت خلاق او، به اواخر قرن نوزدهم تعلق دارد، اما نباید از نظر دور داشت که در مقاطع تاریخ تحول تئاتر، تا قبل از ظهور کارگردان، افرادی از قبیل بازیگران اصلی، نمایش‌نامه‌نویسان و حتی دکوراتورها، تحت‌عناوین مختلف، چون ديداسكالوس DIDASCALUS در یونان یا رژیسور در آلمان و فرانسه، مسئول برپایی و عرضه‌ی نمایش بوده‌اند، تا جایی‌که در بسیاری از ممالك غرب، اجرای نمایش، يك امر اتفاقی و تصادفی نبوده، بلکه نظم و قاعده‌ای در برپایی و عرضه‌ی آن مراعات می‌شده است. اما منظور از برپایی و عرضه‌ی نمایش، به‌خصوص تا قبل از قرن هفدهم میلادی، در واقع يك گردهم‌آیی مواد اوليه، بدون هیچ‌گونه خلاقیتی بود و از قرن هفدهم به بعد بود که به‌تدریج تحولاتی در امر اجرا به‎وجود آمد…

نمایشگر، مخاطب و روح زمانه

منوچهر اکبرلو

اعتبار تئاتر بسته به مخاطبی است كه از آن حمایت می‌كند. این اصل همواره در طول تاریخ تئاتر موردتوجه بوده است. اجازه بدهید از این منظر و به‌اجمال به ذکر چند نمونه در تاریخ تئاتر بپردازیم.تئاتر در یونان باستان فعالیتی مذهبی به‌شمار می‌رفت. هر فرد آزادی، خود را موظف می‌دانست در دو جشن سالیانه كه در میانه‌ی زمستان و ابتدای تابستان برپا می‌شد، شركت كند. شهر «دیونیزیا» محل برگزاری جشنواره‌های تراژدی، مكانی مهم و برگزیده محسوب می‌شد. مخاطب، صرفاً به‌خاطر لذت بردن و سرگرم شدن به تئاتر نمی‌آمد. آن‌ها می‌آمدند تا در كاوشی عظیم، با رنج‌های نوع بشر سهیم شوند. رنج‌هایی كه تحمل آن‌ها به تعالی روح انسان می‌انجامید. مخاطب آتنی، به‌جهت رغبتی كه به تفكر و تعالی زندگی داشت، نوع برگزیده‌ای از مخاطب به‌شمار می‌آید. برای آن‌ها هنر، ادبیات، منطق و فلسفه تنها مباحثی برای مطالعه نبودند. آنان اشخاصی بسیار فعال و جست‌وجوگر بودند كه هیچ‌چیز عطش فراگیری‌شان را فرو نمی‌نشاند. از دل این فضای پُر اشتیاق است که فیلسوفان بزرگ یونان باستان بیرون می‌آیند و آکادمی و تفکر و … رونق دارد…

از سلول زندان تا دوشان تپه

شهرزاد شاه کرمی

ادبیات داستانی و ادبیات نمایشی به‌مثابه‌ی دو رسانه‌ی انتقال پیام و تجربه، هر یک شیوه‌ای خاص برای ارائه خواهند یافت. چرا که رسانه، بر شیوه‌ی ارائه تأثیرگذار است. عمر کوتاه نمایش و ادبیات نمایشی در ایران، در مقایسه با ادبیات داستانی، این حوزه را برای استعلای هر چه بیش‌تر خود، ملزم به بهره‌گیری از ظرفیت‌های ادبیات داستانی و نقد ادبی می‌کند. ورود فنون و تمهیدات ادبی مدرن، رویکردهای فرهنگی و آموزه‌های زیبایی‌شناسی مدرن، در ارتقای نمایش‌نامه‌‌‌نویسی ایران، مفید واقع خواهد شد. روایت در ژانر ادبی، شعری و نمایشی در ایران، دارای نوعی هم‌جوشی و هم‌پوشانی است. به‌ این ‌ترتیب با شناخت و بررسی ساختار روایت در داستان‌ها و نمایش‌نامه‌ها، می‌توان وجوه اشتراک و افتراق را در ساختار روایت آن‌ها یافت. این مقایسه؛ می‌تواند میزان تأثیرپذیری ساختار روایت نمایشی از روایت ادبی را نمایان سازد و نیز شیوه‌هایی را برای پیمایش از روایت ادبی به نمایشی فراهم آورد. با توجه به گونه‌های روایتیِ متنوع در رسانه‌های مختلف، شناخت روایت و ساختار آن دارای اهمیت است. بررسی روایت داستانی و ساختار آن در داستان «هر دو روی سکه» اثر هوشنگ گلشیری و نمایش‌نامه‌ی «باد اسب است» نوشته‌ی محمد چرمشیر، با تمرکز بر گفتار و نظم زمانی، هدف این مطلب خواهد بود…

نخستین نمونه های «بدل پوشی»، «نمایش در نمایش» و «گفتگو با تماشاگران» در تئاتر

دکتر عطاالله کوپال

…تراژدی به‌عنوان نخستین گونه‎ی رسمی تئاتر در یونان باستان، در اوایل سده‎ی پنجم پیش از میلاد پدید آمد و چندی نپایید که در کنار تراژدی، به‌عنوان نمونه‎ی نخست؛ کمدی، به‎عنوان هم‌نشین و مکمّل تراژدی، در نیمه‎ی سده‎ی پنجم پیش از میلاد رسمیت یافت و جشنواره‎های کمدی در کنار جشنواره‎های تراژدی، کار خود را آغاز کردند. از چند هزار کمدی‎ عصر طلایی یونان، تعداد اندکی آثارِ کامل به‌جا مانده است؛ یازده نمایش‌نامه از «آریستوفان» (448 تا 380 ق. م.) و یک نمایش‌نامه از «مناندر» (342 تا 291 ق. م.). در تعدادی از کمدی‎های آریستوفان، شگردِ بدل‎پوشی دیده می‎شود. بدل‎پوشی، شگردی است که در آن شخصیتی با پوشیدن لباس شخصی دیگر، خود را به‌جای او جا می‎زند. این واژه را نباید با «مبدّل‎پوشی» (Cross-Dressing) که منحصراً اشاره به پوشیدن لباس جنس مخالف دارد و نخستین بار در کتاب مقدس (عهد عتیق)، ذکر آن رفته است و مورد مذمّت واقع شده، اشتباه گرفت. امروزه مبدل‎پوشی، هم به نوع مُد، و هم به‌گونه‎ی رفتارهای تراجنسیتی مرتبط است. اما مراد از بدل‎پوشی در داستان و نمایش، مشخصاً پنهان کردن هویت خود و یا قراردادن خود به‌جای شخصی دیگر، به‌منظور فریب مخاطب است…

پیشنهاد سردبیر

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist