توصیه های تخصصی برای تغذیه کودک از بدو تولد تا دوسالگی

تغذیه‌ی شیرخوار در شش ماه اول زندگی، تغذیه‌ی انحصاری با شیر مادر است. زیرا در این مدت، شیر مادر تنها ماده‌ی غذایی است که می‌توان به شیرخوار داد. در موارد بسیار نادری که مادر توانایی شیردادن ندارد، از شیر خشک استفاده می‌شود. تا پایان شش‌ماهگی، تنها ماده‌ی غذایی که علاوه بر شیر مادر مجاز به استفاده از آن هستیم، قطره‌ی ویتامین آ یا مولتی‌ویتامین (400 واحد ویتامین دی) از روزهای اول زندگی است که تا پایان دوسالگی ادامه می‌یابد.

 

مصرف قطره‌ی آهن برای شیرخوارانی که نه ماه کامل بارداری را گذرانده‌اند، از چهارماهگی شروع می‌شود. اما در نوزادان نارس با توجه به این‌که چند هفته زودتر به دنیا آمده‌اند، با احتساب وزن هنگام تولد، پزشک در معاینات دوره‌ای، قطره‌ی آهن را زودتر و با مقدار بیشتر برای کودک تجویز می‌کند. کمبود آهن، علاوه بر این‌که ذخایر آهن را در بدن کم می‌کند، می‌تواند تأثیرات ذهنی و عواقب مغزی غیرقابل برگشتی مانند اختلالات یادگیری و تکامل ذهنی به‌دنبال داشته باشد. ازاین‌رو، آهن از مکمل‌های بسیار مهم است. در دو سال اول زندگی، به‌جز آهن و ویتامین دی، به هیچ مکمل دیگری برای شیرخواری که روند طبیعی رشد خود را طی می‌کند نیاز نداریم.
در شش ماه اول، روند تغذیه بر اساس نیاز شیرخوار است. برای شیردهی مادر، هیچ ساعت و قانونی نداریم. بر اساس این قانونِ تقاضا، ممکن است شیرخوار چند ساعت بخوابد و اصلاً تمایلی به شیر خوردن نداشته باشد یا ممکن است به فاصله‌های کوتاه یک ربع تا نیم ساعت طلب شیر کند.
توصیه می‌شود که اگر در هفته‌های اول پس از تولد، شیرخوار زود به خواب رفت، حتماً مادر نوبت تغذیه‌ی بعدی را با همان سینه‌ای که دفعه‌ی قبل شیر داده است، انجام دهد. زیرا قسمت ابتدایی هر نوبت تغذیه با شیر مادر، آب بیشتری دارد تا عطش شیرخوار را از بین ببرد و قسمت انتهایی آن، چربی بیشتری دارد تا احساس سیری در نوزاد افزایش یابد؛ بنابراین، اگر نوزاد زود به خواب رفت، نوبت بعدی تغذیه را باید از همان سینه انجام داد. پس از گذشت هفته‌های اول زندگی، نگران چند ساعت خوابیدن نوزاد نیستیم. اما در هفته‌های اول، اگر ساعت خواب بیش از سه یا چهار ساعت شد، به‌خصوص در نوزادان نارس یا کم‌وزن، باید سعی کنیم نوزاد را بیدار کنیم. همچنین در هفته‌های اول زندگی، بروز آلرژی ممکن است به‌صورت ریفلاکس، استفراغ، خون در مدفوع یا اگزمای پوستی مشاهده شود.

  • شش تا دوازده ماهگی

تغذیه‌ی تکمیلی، افزودن هر ماده‌ی غذایی دیگر به‌جز شیر مادر به برنامه‌ی غذایی شیرخوار است که پس از شش‌ماهگی شروع می‌شود. تاکنون، توصیه می‌شد تا در این دوره، تغذیه‌ی کودک با مواد غذایی‌ای شروع شود که کمی قوام بیشتری نسبت به شیر مادر دارد، مانند فرنی، حریره‌ی بادام و به‌تدریج تغذیه با مواد غذایی‌ای که بافت‌دارتر باشد. اما، اخیراً تأکیدی بر این‌که تغذیه‌ی تکمیلی به شکل غذاهای پوره و نرم‌شده شروع شود، نیست و غذاهایی را که قوام بیشتری هم دارند، می‌توان در شروع برنامه‌ی تغذیه تکمیلی کودک گنجاند.
از ماه‌های نهم و دهم زندگی، غذاهای انگشتی شروع می‌شود. زیرا کودکان در این سن، دوست دارند چیزی مانند یک‌تکه گوشت نرم را به دست بگیرند. کار لذت‌بخش دیگر برای کودکان، ریخت‌وپاش هنگام غذا خوردن است. مخصوصاً در بچه‌هایی که تمایلی به غذا خوردن ندارند، مادر می‌تواند یک سفره رنگی پهن کرده و با بشقاب‌های رنگی و زیبا، به کودک خود اجازه دهد که ریخت‌وپاش کند و در بین آن، مقداری هم‌غذا بخورد. به‌زور غذا دادن به کودک منجر به تنفر از غذا خوردن می‌شود و در‌نتیجه، حتی زمانی که کودک گرسنه است، ممکن است برای لجبازی با مراقب، غذا نخورد. بدین ترتیب، سیکل معیوبی بین مادر و فرزند ایجاد شده و ارتباط عاطفی نیز مختل می‌شود. مادران باید بدانند از نُه‌ماهگی به بعد سن بی‌اشتهایی فیزیولوژیک شروع می‌شود و سرباز زدن از غذا در این سن طبیعی است.

چند نکته در شروع تغذیه‌ی تکمیلی بسیار حائز اهمیت است:

معضل اضافه‌وزن و چاقی، می‌تواند به برنامه‌ی تغذیه‌ی مادر در دوران قبل از بارداری، دوران بارداری و تغذیه‌ی نوزاد در ماه‌های اول بازگردد. تغذیه با شیر مادر به‌عنوان یک فاکتور محافظت‌کننده‌ی مهم برای پیشگیری از چاقی، در سال‌های اولیه‌ی زندگی به شمار می‌آید.
به‌هیچ‌وجه نباید به‌زور به کودک غذا داد. این‌که چه مقداری از غذا باید خورده شود، برعهده‌ی خود کودک است. وظیفه‌ی مادر تنها فراهم‌آوردن یک غذای سالم است. متأسفانه، تغذیه‌ی اجباری کودک در جامعه‌ی ما یکی از وظایف مادران تلقی شده است. درحالی‌که این یک اشتباه محض است و برخی مطالعات نیز نشان داده‌اند که به‌زور غذا دادن، زمینه‌ای برای بروز چاقی در آینده است.
اگر فرزندتان از پذیرش یک غذای جدید استقبال نمی‌کند، جای نگرانی نیست. شاید مادر بارها مجبور باشد یک ماده‌ی غذایی جدید را امتحان کند تا کودک نسبت به آن تمایل بیابد.
برای افزودن هر نوع ماده‌ی غذایی جدید به برنامه‌ی غذایی قبلی، بهتر است سه تا پنج روز فاصله باشد تا اگر واکنشی نظیر کهیر، اگزما، اسهال یا استفراغ بروز کرد مادر تشخیص دهد که کودک از ورود کدام ماده‌ی غذایی دچار مشکل شده است.
ازآن‌جاکه در سال اول زندگی، شیر غذای اصلی محسوب می‌شود، غذا در درجه‌ی دوم اهمیت قرار دارد. به‌ویژه در آغاز تغذیه‌ی تکمیلی، غذا نباید منجر به کاهش دفعات تغذیه با شیر مادر شود. این اهمیت، در سال دوم زندگی برعکس می‌شود.

  • نگه‌داری شیر مادر

مادر می‌تواند حدود شش ساعت شیر خود را در حرارت محیط نگه دارد. شیر مادر بین 24 تا 48 ساعت قابل نگه‌داری در یخچال، تا سه هفته در جایخی و حتی به مدت سه ماه در فریزر است.
مادر می‌تواند در مواقعی که شیرش زیاد است، در یک ظرف پلاستیکی یا شیشه‌ای درب‌دار، شیر خود را دوشیده و در یخچال یا فریزر نگه‌داری نماید. در زمان استفاده، شیر باید با حرارت ملایم و یا با آب ولرم گرم شده و در مواقعی که کودک نیاز دارد به او داده شود. حتی اگر شیر مادر در حرارت محیط، دولایه هم شود ایرادی ندارد و با یک تکان دادن و یکدست کردن، شیر قابل‌استفاده است.
توصیه می‌شود، هیچ‌گاه از بطری برای شیردادن استفاده نشود و حتماً با یک قطره‌چکان، قاشق کوچک یا سُرنگ داده شود.

  • تغذیه در سال دوم زندگی

در سال دوم زندگی نوزاد، غذا نسبت به شیر در اولویت است. سعی بر این است که کودک بیش از 500 میلی‌لیتر (سی‌سی) در روز شیر نخورد. یک باور غلط وجود دارد که مادر تصور می‌کند شیر بسیار خوب است، درحالی‌که در سال دوم، حداکثر مشخصی برای دریافت شیر وجود دارد و اگر حجم شیر دریافتی زیاد باشد، میزان دریافت غذا کم شده و به‌تبع آن و عدم تأمین نیازهای غذایی با شیر، خطر کم‌خونی فقر آهن بیشتر شده و کودک مستعد یبوست می‌‌شود؛ بنابراین، از 12 تا 14 ماهگی، باید سعی کنیم تا میزان استفاده از شیر را کم کرده تا در 15 ماهگی بتوان بطری شیر را از کودک گرفت.
برای سلامت دندان‌های کودک، توصیه به استفاده از مسواک انگشتی می‌شود. از زمان رویش اولین دندان‌، باید دو بار در روز دندان‌های کودک مسواک زده شود. به یاد داشته باشیم که سلامت دندان‌های شیری از اهمیت بسیار زیادی برخوردار هستند.

  • ملاک کفایت شیر مادر

ملاک کافی بودن یا نبودن شیر مادر، دوشیدن و اندازه‌گیری آن نیست. ملاک برای ارزیابی کفایت شیر مادر، دفعات ادرار، مدفوع، وزن‌گیری و سلامت شیرخوار است. اگر در مواردی، شیر مادر ناکافی بود، یکی از توصیه‌ها، شیردادن مکرر به‌خصوص در شب است.
مادرانی که دوقلو یا سه‌قلو دارند نیز می‌توانند فرزندان خود را با شیر مادر تغذیه کنند. مشاوران تغذیه با حمایت مادر هر نوع اطلاعاتی را درباره‌ی تغذیه‌ی کودکان ارائه می‌دهند. گذشته از بحث تعداد فرزندان در یک بارداری، درباره‌ی مادری که شیر ناکافی دارند و یا از این موضوع نگران است، توصیه می‌شود مادر از هر دو سینه‌ی خود شیر بدهد و اگر احساس کرد که شیرخوار هنوز گرسنه است، می‌تواند یک پیمانه شیر مصنوعی را بلافاصله پس از شیر خود و با قاشق یا قطره‌چکان به شیرخوار بدهد.
مهم‌ترین عامل افزایش شیر مادر، مکیدن مکرر نوزاد به‌خصوص مکیدن‌های شبانه است. همچنین آرامش مادر و عدم خستگی و اضطراب او، در میزان ترشح شیر تأثیر دارد.

  • مادران شیرده چه غذایی بخورند؟

حتی مادران دچار سوءتغذیه، میزان و ترکیب شیرشان با سایر مادران تفاوتی ندارد. مادر شیرده در برنامه‌ی غذایی خود می‌تواند همه چیز داشته باشد. فقط توجه به این نکته لازم است که به‌دلیل نیاز به یک گرم کلسیم در روز، مادر باید دریافت لبنیات کافی داشته باشد. اگر مصرف لبنیات کم است، باید یک گرم کلسیم به‌صورت مکمل مصرف کند تا از ذخایر استخوانی‌اش کم نشود. مصرف نمک یددار، میوه، سبزی و غذاهای فیبردار به‌اندازه‌ی کافی توصیه می‌شود. از خوردن غذاهای محرک مانند نوشابه، ماء‌الشعیر، آب‌میوه‌های صنعتی، چای پررنگ، قهوه، نسکافه و شکلات پرهیز شود تا کودک دچار بی‌قراری نشود.
بیماری‌های زیادی می‌توانند بر روند وزن‌گیری کودک تأثیر بگذارند؛ اما خوشبختانه در نیمی از موارد مشکل طبی زمینه‌ای وجود ندارد. در واقع، تأخیر رشد می‌تواند در اثر عوامل محیطی و عاطفی باشد که اغلب با مشاوره‌ی مادران و آموزش برطرف می‌شود.

آخرین مقالات منتشر شده

مسکن علاج قطعی درد نیست!

درد، اصلی‌ترین علت مراجعه‌ی بیماران به پزشک است. درواقع، بسیاری از ما تا درد نداشته باشیم به فکر سلامتی‌مان نیستیم. اما یک مشکل هم این است که خیلی از ما

ادامه مقاله »

علائم عجیب و غریب رفلاکس معده

بیماران بسیاری به متخصصان داخلی مراجعه می‌کنند که علائم‌شان شبیه مشکلات گوارشی و رفلاکس معده نیست، اما رفلاکس اسید معده می‌تواند به هر صورتی، از یک سرماخوردگی تا بهداشت نامناسب

ادامه مقاله »

بهترین راه برای مدیریت فشار خون

تحقیقات جدید نشان داده است که اندازه‌گیری منظم فشار خون برای تشخیص بیماری پرفشاری خون به‌وسیله‌ی فشارسنج‌های مانیتوردار قابل حمل که برای چندین ساعت فشار را اندازه‌گیری می‌کنند، یا می‌توانند

ادامه مقاله »

وقتی مس خطرناک می شود

بیماری ویلسون یک بیماری ژنتیکی است. اگرچه میزان شیوع آن بالا نیست، اما بیماری مهمی ارزیابی می‌شود و یک نکته‌ی مهم در مورد آن، این است که برخی از موارد

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist