هپاتیت بیماری جدی‌ای است که نامش برای بسیاری از انسان‌ها ترسناک است. هپاتیت‌های خطرناک بیماری‌های ویروسی هستند و هپاتیت ویروسی B و C از بیماری‌های بسیار جدی کبد محسوب می‌شوند که حتی می‌توانند از طریق روابط جنسی از فردی به فرد دیگر منتقل شوند. حدود 450 میلیون نفر در جهان به هپاتیت B و حدود 200 میلیون نفر مبتلا به هپاتیت C هستند! این در حالی است که گروهی از این افراد اصلاً از بیماری خود خبر ندارند و به‌راحتی آن را به دیگران منتقل می‌کنند. این بیماری در برخی موارد حتی می‌تواند منجر به سرطان کبد شود! پس چگونه می‌توان از ابتلا به آن پیشگیری نمود؟ دکتر بهروز نقیلی، متخصص بیماری‌های عفونی به شما درمورد انواع هپاتیت، علائم، خطرات، راه‎های درمان و پیشگیری آن توضیح می‌دهد.
بیماری هپاتیت، کبد را درگیر می‌سازد. بافت کبد در گوشه‌ی سمت راست خارجی شکم قرار دارد و وجود التهاب در آن مانع از عملکرد طبیعی کبد می‌شود. کبد در حالت طبیعی به‌عنوان دستگاه تصفیه‌ی بدن شناخته می‌شود. درواقع تمام سموم بدن در آن‌جا تصفیه شده و بعد از کلیه دفع می‌شوند. پروتئین‌ها و مواد قندی نیز در کبد متابولیزه می‌شوند و حتی فاکتورهای انعقادی در کبد ساخته می‌شوند. وقتی این عضو دچار مشکل می‌شود، طبیعی است که هر یک از این عملکردها مختل و بدن دچار مشکلات متعدد می‌شود.

 

  • هپاتیت‌های ویروسی مهم‌تر هستند

هپاتیت به معنای التهاب کبد است. این التهاب می‌تواند در اثر برخی بیماری‌های غیرعفونی از جمله بیماری‌های داخلی، بعضی بیماری‌های روماتیسمی، بالارفتن میزان سموم در بدن و… ایجاد شود. حتی کسانی که بیش از حد الکل و یا داروهای خاصی را مصرف می‌کنند، ممکن است دچار التهاب کبد شوند. بااین‌حال، منظور از هپاتیت، بیشتر هپاتیت ناشی از بیماری‌های عفونی است. عفونت‌ها، ویروس‌ها، موجودات ذره‌بینی و حتی باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌های کوچک می‌توانند کبد را درگیر کنند. گاهی اوقات نیز کبد در جریان بیماری‌های عفونی عمومی از جمله سرخک، سرخجه، آبله‌مرغان و… دچار مشکل شده و نارسا می‌شود. بااین‌حال، آن‌چه که در اصطلاح عموم هپاتیت شناخته شده است، بیشتر هپاتیت‌های ویروسی الفبایی A، B، C، D، E و… هستند که اهمیت‌شان از سایر ویروس‌ها بیشتر است.

 

  • این ویروس می‌تواند منجر به سرطان کبد شود!

ویروس‌های هپاتیت B و C، گاهی اوقات می‌توانند بی‌علامت باقی بمانند و بیماری تشخیص داده نشوند؛ بنابراین ممکن است فرد به سمت سیروز و نارسایی کبد برود. حتی گاهی لازم می‌شود پیوند کبد انجام دهیم و شاید فرد دیگر نتواند کیفیت زندگی عادی خود را داشته باشد. ویروس هپاتیت B، معمولاً در عمق سلول‌های کبد جایگزین می‌شود و می‌تواند تغییراتی در کبد ایجاد کند که حتی منجر به سرطان کبد شود. حتی می‌تواند راهی را برای ویروس هپاتیت D باز کند و مشکلات فرد را بیشتر کند؛ بنابراین مبارزه با این ویروس‌ها در تمام جوامع بسیار اهمیت دارد.

 

  • راه انتقال

انتقال هپاتیت معمولاً از دو طریق عمده صورت می‌گیرد. برخی از این ویروس‌ها مثل ویروس هپاتیت A و E از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند. یعنی فرد در اثر زندگی در یک محیط غیربهداشتی، خوردن آب و غذای آلوده و یا تماس با فرد مبتلا به این بیماری، گرفتار می‌شود. گروه دیگری از هپاتیت‌ها نیز از طریق خون و فراورده‌های آن و رابطه‌ی جنسی منتقل می‌شوند. سردسته‌ی این ویروس‌ها، هپاتیت B و C هستند. بااین‌حال، مهم‌ترین روش انتقال آنها آغشته شدن پوست زخمی بدن با خون‌آلوده به این ویروس است. طبیعی است این نوع انتقال می‌تواند در بیمارستان برای کادر پزشکی رخ دهد و یا از یک زن به همسرش یا برعکس و یا از طریق مادر به جنین منتقل شود. استفاده از روش‌های غیربهداشتی در آرایشگاه‌ها، سوراخ کردن گوش، تاتو کردن پوست، حجامت غیراستاندارد و استفاده از سرنگ‌های چند‌بارمصرف نیز می‌تواند شخص را در معرض این بیماری قرار دهد.
اکنون در دنیا حدود 450 میلیون نفر به هپاتیت B و کمتر از 180 تا 200 میلیون نفر به هپاتیت C مبتلا هستند. بدی این ویروس‌ها این است که می‌توانند مزمن شوند و تا پایان عمر، فرد را درگیر سازند. خوشبختانه هپاتیت B دارای واکسن است و هم‌اکنون تزریق آن در کل دنیا و کشور ما برای کودکان و بزرگسالان انجام می‌شود؛ بنابراین می‌توان به‌تدریج انتظار داشت که این ویروس دیگر در نسل‌های بعدی انسان دیده نشود. اما هپاتیت C فعلاً واکسن ندارد. هپاتیت B یکی از مهم‌ترین ویروس‎های کشور محسوب می‌شود. این ویروس از چند دهه قبل، از طریق مادران باردار به نوزادان منتقل می‌شد و همین موضوع باعث ماندگاری ویروس در جامعه شده بود. زمانی در برخی قسمت‌های ایران حدود 10 درصد از افراد به آن آلوده بودند اما امروزه کمتر جایی در کشور را می‌توان یافت که نزدیک به 1 درصد از این افراد در آن وجود داشته باشند؛ بنابراین بیماری در حال عقب‌نشینی و ریشه‌کن شدن است.

 

  • بیماری یک‌باره

ویروس‌هایی که از طریق آب و غذا منتقل می‌شوند، مثل ویروس هپاتیت A و E دوره‌ی کمون‌شان در حد 2 تا 8 هفته است. ویروس بعد از ورود به بدن جایگاه خود را در کبد پیدا می‌کند و معمولاً بیماری به شکل حاد خود را نشان می‌دهد. یعنی فرد دچار بی‌حالی، بی‌اشتهایی، تهوع، زرد شدن چشم‌ها و درد شکم می‌شود. این علائم حدود 1 تا 2 هفته و حداکثر 4 هفته باقی می‌مانند. بعد از این فرد به‌تدریج بهبود می‌یابد و بیماری برای همیشه از بدن بیرون می‌رود. یعنی یک فرد برای بار دوم مبتلا به هپاتیت A و E نمی‌شود.
دوره‌ی کمون ویروس هپاتیت B و C که از طریق جنسی یا خون منتقل می‌شوند طولانی‌تر است. یعنی بعد از تماس با ویروس، حدود 2 تا 6 ماه طول می‌کشد تا علائم ظاهر شوند. حال، بسته به شرایط فرد، ممکن است بیماری خیلی ملایم باشد و فرد فکر کند سرماخورده است؛ اما بعد از یکی دو هفته، بیماری مزمن می‌شود و ویروس داخل بدن می‌ماند. حالا بعد از این ممکن است ماه‌های بعد، سال‌های بعد و یا حتی چندین دهه بعد ویروس مجدداً در بدن فعال شود و علائم حاد هپاتیت را ایجاد کند. اما کسانی که از طریق مادران‌شان در زمان بارداری به هپاتیت مبتلا می‌شوند، معمولاً چون بدن‌شان در کودکی ضعیف است و قادر به تشخیص پروتئین‌های خودی از غیرخودی‌ها نیست، ویروس را جزو خودی‌ها می‌پندارد و در برابرش هیچ‌گونه دفاعی نشان نمی‌دهد؛ بنابراین معمولاً تا آخر عمر ویروس در بدن باقی می‌ماند. یعنی ویروس کار خود را می‌کند و بدن هم کار خود را و نوعی زندگی مسالمت‌آمیز با هم پیدا می‌کنند!

 

  • یا فروکش می‌کند یا مزمن می‌شود

وقتی فرد در بزرگسالی دچار هپاتیت B می‌شود، 90 درصد امکان دارد همان علائم هپاتیت A، یعنی درد شکم، تهوع، استفراغ، بی‌حالی و احیاناً زرد شدن چشم را نشان دهد. بعد از یک زمان 2 تا 3 ماهه نیز ممکن است بیماری کاملاً فروکش کند و یا این‌که مزمن شود. درواقع، وقتی ویروس بیشتر از 6 ماه در خون باقی می‌ماند می‌گوییم هپاتیت مزمن شده است. این افراد بیشترین مشکلات بهداشتی را ایجاد می‌کنند و از طریق روابط جنسی، مادر به جنین و یا انتقال خون از راه‌های مختلف باعث ماندگاری ویروس در جامعه می‌شوند. یعنی ممکن است از لحاظ بالینی هیچ علامتی نداشته باشند و کبدشان خیلی آزرده نشده باشد، اما انتقال‌دهنده‌ی ویروس باشند.

 

  • این ویروس تا آخر عمر در بدن باقی می‌ماند

برای درمان این بیماران، شرایط خاصی وجود دارد. وقتی ویروس و بدن بیمار با یکدیگر زندگی مسالمت‌آمیز دارند و ویروس در عمق سلول‌های کبد جایگزین شده است، واقعاً امکان دسترسی دارو به آن‌جا نیست و نیازی هم به درمان وجود ندارد. درمان‌ها نیز در این زمینه موفقیت‌آمیز نیستند. در این مواقع، حداکثر 50 درصد از تعداد ویروس را می‌توانیم در بدن کاهش دهیم. اما اگر ویروس به حالت حمله‌ای برسد، تعدادش در بدن زیاد شود و آثار تخریب و نارسایی کبد را ببینیم، می‌توان با استفاده از داروهای مؤثر، ویروس را وادار به عقب‌نشینی کرد. این‌که بتوانیم ویروس را کاملاً از بدن خارج کنیم درواقع یک شعار رؤیایی و ایده‌آل پزشکی است. اما می‌توانیم تعداد ویروس را به حدی برسانیم که قادر نباشد مشکلات بیشتری برای کبد ایجاد کند. در مورد هپاتیت C نیز همین‌طور است. مدت درمان ممکن است سال‌ها طول بکشد. درواقع، این موضوع بستگی به شرایط زمینه‌ای بیمار، پاسخ بدن به دارو و میزان مقاومت ویروس دارد. این افراد باید حداقل هر 3 ماه یک‌بار به پزشک مراجعه کنند تا ارزیابی شوند و مشخص شود بیماری در حال بهبودی و یا در حال پیشرفت است.

 

  • با این روش‌ها از ابتلا به هپاتیت پیشگیری کنید

برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری‌ها باید حتماً دست‌های‌مان را قبل از خوردن غذا با آب و صابون بشوییم و از آب و مواد غذایی نامطمئن استفاده نکنیم. همچنین باید از بی‌بندوباری‌های جنسی خودداری کرده و از وسایل پیشگیری‌کننده استفاده کنیم. علاوه‌براین، تمامی واکسن‌ها از جمله واکسن هپاتیت B را باید تزریق کرده باشیم. از وسایل مخاطره‌آمیز مثل تیغ، سرنگ و… به‌صورت مشترک استفاده نکنیم و همیشه از بهداشتی بودن آنها مطمئن شویم.

آخرین مقالات منتشر شده

هشت فایده یک ویتامین محبوب

ویتامین ب-12 یا کوبالامین، ویتامینی حیاتی برای بدن است که بدن توانایی تولید آن را ندارد. این ویتامین در محصولات حیوانی یافت می‌شود، اما به بعضی از مواد خوراکی اضافه

ادامه مقاله »

وقتی مس خطرناک می شود

بیماری ویلسون یک بیماری ژنتیکی است. اگرچه میزان شیوع آن بالا نیست، اما بیماری مهمی ارزیابی می‌شود و یک نکته‌ی مهم در مورد آن، این است که برخی از موارد

ادامه مقاله »

خوش آمدید!

لطفا از طریق فرم زیر به حساب کاربری خود وارد شوید

بازیابی گذرواژه

لطفا جهت بازیابی گذرواژه، نام کاربری و یا ایمیل خود را وارد نمائید.

ورود / عضویت

Add New Playlist